هفتخوان اسفندیار

هفتخوان - دوران‌های چهارگانه ی شاهنامه - پیدایش داستان‌های هفتخوان رستم و اسفندیار در عصر برنز (کیانیان): خوان به معنی سفره و هفتخوان به معنی هفت سفره (هفت سین، هفت روزِ هفته و یا هفت سیاره) است. عدد هفت در اساطیر و ادیان عددی است جادویی و در رابطه با مثلاً هفت کشور، هفت گرد، هفت اندام، هفت کوه و دیگر آمده است.

در هفتخوان رستم و اسفندیار ظاهراً هفتخوان از "هفت" و "خان" به معنی هفت منزل و گذرگاه است.اسفندیار هم برای آزاد کردن خواهرانش از دست ارجاسپ به توران رفته و پس از گذراندن هفتخوان آنها را نجات می‌دهد.هفتخوان اسفندیار در سفر او به توران در اواخر عصر کیانیان صورت می‌گیرد.از پارس و البرز و مرز‌های ایرانشهر و ایرانویج که رد شویم دنیای دیگری با ساختمان خاص خود پدیدار می‌شود.در عبور کردن از این مرز و بوم به جهان‌های دیگر مانند توران و مازندران مراحلی را باید طی کرد که تنها کار پهلوانان است.

این گونه مراحل و گذشت از راه‌ها در شاهنامه بصورت هفتخوان رستم و هفتخوان اسفندیار در آمده اند. هفتخوان اسفندیار (پیش از داستان دردناک رستم و اسفندیار رخ می‌دهد): ۱. اسفندیار دو گرگ را می‌کشد.۲. شیر نر و ماده ای را می‌کشد.۳. با اژدها می‌جنگد. (بکمک ساختن گاری و یا صندوق جنگ-ورزی).۴. زن جادوگر را می‌کشد. (که بصورت دختر زیبایی او را گول می‌زند).۵. مرغی را به عظمت سیمرغ می‌کشد.۶. از برف رد می‌شود و گرگسار را می‌کشد. ۷. رویین دژ را فتح می‌کند و ارجاسپ شاهِ توران زمین را می‌کشد.