ارگ سلطنتی سلطانیه

محدوده ارگ سلطنتی که «کهن دژ»» نیز نامیده می‌شود، در وسط شهر سلطانیه باابعاد ۴۵۰*۴۵۰ متر و در زمینی به مساحت تقریبی ۲۰هکتار واقع شده است. این محدوده از دو بخش خندق و حصار تشکیل یافته است. حدفاصل خندق وحصار(حداقل در جبهه جنوبی) پهنه ای به عرض ۱۷ متر و طول ۳۰تا۴۰ متر می‌باشد و ارگ سلطنتی در میان حصار، قرار گرفته است. این مجموعه به شکل مستطیلی با ابعاد۳۱۵*۲۹۵ متر، از سنگ سبزتراشیده همراه با۱۶ برج و یک دروازه بسیار زیبا ساخته شده است. در حال حاضر، ارتفاع متوسط حصار ۷ متر است و قسمتی از آن در زیر خاک قرار دارد. این دیوار عظیم، در پی خود، یک پیش آمدگی به عنوان ازاره تزئینی دارد و چهار برج با قطر۵۵/۱۷ متر در گرداگرد آن شناسایی شده است. موثق‌ترین منبعی که ارتفاع حصار را تعیین کرده، طرح «سر رابرت کرپرتر» است. وی برج شمال غربی را به ارتفاع ۴۰فوت و عرض ۱۲ فوت اندازه گیری نموده و طرح شماتیک جالبی از آن تهیه کرده است.

درطرح مذبور، ۱۷ ردیف سنگ چین قابل تشخیص است که هر ردیف آن حدود۵۰ سانتی متر ارتفاع دارد.اگر ارتفاع سنگ چین ردیف مربوط به جان پناه برج را دو برابر ردیف‌های زیرین در نظر بگیریم، ارتفاع برج شمالی معادل ۹متر بوده است.

قلعه سلطانیه، آثار ارزشمندی از معماری و شهرسازی دوران مغول را در خود، جای داده است. به طوری که در متن‌های تاریخی آمده است، این قلعه دارای عناصر شهری گوناگونی بوده است.

جالب‌ترین عنصر شهری ارگ سلطانیه، مجموعه ای معروف به «ابواب البر» است. این مجموعه شامل مدرسه، داراشفاء، دارالضیافه، دارالسیاده، خانقاه، دارالکتاب، بیت القانون، دیوانخانه ای به نام کریاس، مسجد جامع و بالاخره آرامگاه سلطنتی با موقوفات بسیار و مدیریت ویژه بوده است و خواجه رشیدالدین فضل الله نیز نایب التولیه آن بوده است.