تاریخچه ابیانه

در ۴۰ کیلومتری شمال غربی شهرستان نطنز، در دامنه کوه کرکس، روستایی بسیار کهن واقع شده است به نام ابیانه. این روستا را به اعتبار آثار و بناهای تاریخی متنوعش باید در زمره دیدنی‌ترین و استثنایی‌ترین روستاهای ایران به شمار آورد. ابیانه نقطه ای خوش منظره و خوش آب و هوا و دارای موقعیت طبیعی مساعدی است.

شمار خانه‌های ابیانه در سرشماری سال ۱۳۶۱ برابر با ۵۰۰ واحد برآورد شده؛ این خانه‌ها تماما بر روی دامنه پرشیبی در شمال رودخانه برزرود بنا شده است، به صورتی که پشت بام مسطح خانه‌های پایین دست، حیاط خانه‌های بالادست را به وجود آورده و هیچ دیواری هم آنها را محصور نمیسازد. در نتیجه، ابیانه در وهله اول روستایی چند طبقه به نظر میآید که در بعضی موارد تا چهار طبقه آن را می توان مشاهده کرد.

اتاقهای ابیانه دارای پنجرههای چوبی ارس مانندند و اغلب دارای ایوانها و طارمیهای چوبی پیش آمده، مشرف بر کوچه‌هایی باریک هستند که به صورت مناظر جالبی درآمدهاند. نمای خارجی دیوارها در خانه‌های ابیانه با خاک سرخ رنگی که معدن آن در مجاورت روستا قرار دارد، پوشیده شده است.

از آنجا که در دامنه‌های شیبدار ابیانه فضای کافی برای ساختن خانه‌های موردنیاز وجود ندارد در این روستا چنین رسم شده که هر خانواده، انبار غار مانندی در تپههای یک کیلومتری روستا، در کنار جاده و نرسیده به ابیانه ایجاد نماید. این غارها که در دل تپه‌ها حفر شدهاند و از بیرون تنها درهای کوتاه و محقر آن نمودار است برای نگهداری دامها و نیز آذوقهٔ زمستانی و اشیای غیرضروری مورد استفاده قرار میگیرد.

مردم ابیانه به کشاورزی و باغداری و دامداری مشغول هستند که با روشهای سنتی اداره میشود. بیشتر زنان در امور اقتصادی با مردان همکاری دارند. ابیانه دارای هفت رشته قنات است که برای آبیاری مزارع و باغات مورد استفاده قرار میگیرد. گندم، جو، سیب زمینی و انواع میوه به خصوص سیب، آلو، گلابی، زردآلو، بادام و گردو در ابیانه به دست میآید.

در سالهای اخیر قالیبافی در ابیانه رواج پیدا کرده و نزدیک به ۳۰ کارگاه قالیبافی در آنجا دایر شده است. در گذشته؛ گیوه بافی از جمله مشاغل پر درآمد زنهای ابیانه بوده که امروزه تا حدی متروک شده است. مردم ابیانه به سبب کوهستانی بودن منطقه و دور بودن محل آنها از مراکز پر جمعیت و راه‌های ارتباطی، قرنها در انزوا زیسته و در نتیجه بسیاری از آداب و رسوم قومی و سنتی و از جمله زبان و لهجه قدیم خود را حفظ کرده اند.

زبان مردم ابیانه؛ فارسی با لهجه خاص ابیانه ای است که با لهجه‌های متداول در مناطق دیگر تفاوت اساسی دارد. لباس سنتی آنها، هنوز هم میان آنها رواج دارد و در حفظ آن تاکید و تعصب از خود نشان میدهند. مردان شلوار گشاد و درازی از پارچه سیاه و زنها از پیراهن بلندی از پارچه‌های گلدار و رنگارنگ استفاده می‌نمایند. علاوه بر این، زنهای ابیانه معمولا چارقدهای سفیدرنگی بر سر دارند.