سیراف

سیراف در جنوب شهر بندر بوشهر در جوار بندر کوچک طاهری قرار دارد. این شهر باستانی بزرگ شامل بنادر سه گانه کنونی یعنی بندر طاهری، کنگان و دیر بود. روزگاری همه ناخدایان، جاشویان و بازرگانان هم آهنگ با غوغا و کوبش امواج بر دیوار ساحلی، این بندر را به عنوان یکی از پرجوش و خروش‌ترین بنادر جهان مشهور کرده بود. امروزه خاموش و آرامشی پایان ناپذیر، ویرانه‌های آن را در آغوش گرفته است.

قدمت سیراف با توجه به مدارک تاریخی و کشفیات باستان شناسی به دوره ساسانیان می‌رسد. نام اولیه این بندر را «اردشیر آب» بود که درگذر تاریخ به سیراف تبدیل شده است. ظاهراً اردشیر بابکان در جریان احداث این بندر به علت اهمیت آب در موقعیت سخت جغرافیایی آن، یک شبکه گسترده آبرسانی نیز ایجاد کرده بود.

این بندر از بنادر مهم خلیج فارس در عهد ساسانیان بود و در منتهی الیه شاهراه بازرگانی مهم ساسانیان که از شهر گور (فیروزآباد کنونی) می‌گذشت، قرار داشته است. جاده مفروش سنگی و پهن گور به سیراف، راهنمای کاروانهای بزرگ تجاری بوده که آنان را به ساحل دریا هدایت می کرده است.

ترقی و شکوه و جلال سیراف در قرون اولیه اسلامی به وقوع پیوست. همزمان با قدرت یافتن آل بویه و تبدیل شیراز به مرکز نظامی وسیاسی، بندر سیراف به علت نزدیکی آن، به شیراز به یک بندر بازرگانی مطمئن بدل شد و حتی بندری نظامی نیز به شمار می‌رفت.

سیراف در روزگار دیلمیان به سبب قدرت سیاسی و اقتصادی و نظامی آنان بندر بزرگ خلیج فارس بود وشاید تنها بندر ایرانی صادرات و واردات اصلی در خلیج فارس محسوب می‌شد. دریانوردی و بازرگانی مشغله اصلی مردمان این خطه بود. ناخدایان و دریانوردان سیراف شهره آفاق بودند. این بندر در قرن سوم هجری واسطه عمده تجارت بین کشورهایی مانند هندوستان، چین، جزایر هند شرقی، زنگبار و بصره بود. بازرگانی در خلیج فارس در سده سوم و چهارم هجری به بالاترین درجه پیشرفت خود رسیده بود، همه ساله کشتی‌های بزرگ چینی از بندر سیراف حرکت می‌کردند و در بازگشت کالاهایی مانند سنگ‌های قیمتی، عاج، چوب صندل، چوب آبنوس، کاغذ، عنبره، انوع عطریات هندی و ادویه می‌آوردند. از بندر سیراف کشتی‌های کوچک تر این کالاها را به بنادر دیگر خلیج فارس می‌بردند. همچنین سیراف مهم‌ترین مرکز تجارت مروارید بود. بنا به نوشته تاریخ نویسان، در قرون اولیه اسلامی سیراف یکی از پرجمعیت‌ترین و آبادترین شهرهای اردشیر خوره (یکی از پنج بخش فارس) محسوب می‌گردید.

در حال حاضر آثار باستانی سیراف در جلگه باریکی به طول ۴ کیلومتر و به عرض ۷۰۰ متر مشاهده می‌شود. کاوش‌های باستان شناسی سیراف از سال۱۳۴۵ توسط یک هیئت مشترک باستان شناسی ایران _انگلیس شروع گردید و تا سال ۱۳۵۲ هفت فصل کاوش دو این محوطه باستانی صورت گرفت. در خلال این کاوش‌های باستان شناسی آثاری به شرح زیر پدیدار شد:

- قسمتی از یک دژ دفاعی تقریباً مربع شکل اواخر دوره ساسانی، خندق کم عمقی در شمال قلعه و یک ورودی باشکوه با برج‌های نیم دایره در قسمت جنوبی. احتمال می‌رود این دژ توسط شاهپور دوم به عنوان یک پایگاه دفاعی ساخته شده باشد.

- مسجد جامع سیراف مربوط به اواخر قرن دوم هجری قمری و چندین مسجد کوچک مربوط به قرون سوم و چهارم هجری قمری.

- قسمتی از محله اعیان نشین با خانه‌ها و خیابان‌ها وکوچه‌های منظم از سده سوم و چهارم هجری قمری.

- کوره‌های سفالگری و شیشه گری قرن چهارم هجری قمری.

- ساختمانی مشابه کاروانسرا یا زرادخانه یا انبار گمرک از قرن چهارم هجری قمری. این ساختمان بر تپه ای مشرف به دریا بنا شده است و احتمال دارد مرکز اداری و حکومتی سیراف بوده باشد.

- تعدادی آرامگاه‌های گروهی در ارتفاعات شمال سیراف.

- یک مجموعه ساختمانی کاخ مانند و چند بنای دیگر.