غار خرمنه سر
غار خرمنه سر، در روستای شاه نشین و در بلندای کوه خرمنه سر که ۱۶۰۰متر ارتفاع دارد، واقع شده و به «شاه نشین» نیز معروف است. سنگهای خارا و سنگهای سفید آهکی به صورت ستون‌های استالاکتیت و آویزه‌های استالاگمیت مانند چلچراغ‌های زیبا از سقف غار آویخته و آن را زیبا کرده اند. در این غار چاه‌های بسیار و دره‌های خطرناک و لغزنده ای وجود دارد؛ بنابراین برای بازدید از آن حتماً باید از وسایل غارنوردی وکوه نوردی بهره گرفت. برخورداری غار مزبور از نماهای تالار مانند، دالان‌ها و دهلیزهای زیبا و دخمه‌های شبیه مغازه‌های قدیمی بازارهای شهرهای سنتی، که چنین برمی آید که از زیستگاه‌های انسان‌های نخستین بوده است، از عامل‌هایی است که نار خرمنه سر را از ویژگی‌های منحصر به فرد برخورد ار ساخته است.
برای رسیدن به دهانه غار (خرمنه سر)، ابتدا از بستر رودخانه ای که ازکوه‌های شمالی شانشین سر چشمه می‌گیرد و از میان درختان سرسبز زیتون و انجیر باید گذشت و به سوی ارتفاعات شمالی پیش رفت تا در نزدیکی قله کوه خرمنه سر، دهانه مشبک و پنجره مانند وسیع غار را دید.این دهانه ربطی به غار اصلی ندارد و نباید با در اصلی غار اشتباه شود.
بالای در غار، حفره بزرگ و تنورمانندی که مانند اتاقی به نظر می‌رسد، در میان حفره‌های کوچک احاطه شده است. بالارفتن از میان سنگ‌ها نیاز به دقت ومهارت لازم دارد. درون این اتاق‌ها، آثاری از زندگی انسانی شامل ظرف‌های سفالی شکسته و پیه سوز‌های قدیمی شکسته دیده می‌شود. در حفره‌های اطراف، خفاش‌ها و شب پره‌های بسیاری لانه کرده اند که از روشنایی بیرون گریزانند و با صدای پای هر تازه واردی، هراسان، در هر سو به پرواز درمی آ یند. با ادامه راه پیمایی، یک فضای نسبتاً وسیع پدیدار می‌شود و پس از آن، برکه آب صاف و زلالی جای دارد.
در فاصله۵۰ متری این غار، سوراخی شبیه به دهانه چاه وجود دارد که برای ورود به آن باید به حالت خزیده و درازکش حرکت کرد. به محض ورود به این حفره، پر رمز و راز، دنیایی دید نی و پر از شگفتی در برابر چشمان حیرت زده پدیدار می‌شود. مشکل می توان باورکرد که
آن سوی این حفره، این همه عظمت شکفت اور نهفته باشد. انگاه پرتگاه مهیبی ظاهر می‌شود که فرود در آن نیازمند حمایت فرد یا افراد همراه و استفاده از وسایل کوهنوردی است. در ادامه، راه طولانی و تونل مانندی خودنمایی می‌کند و پس از پیمودن آن، به دهانه چاه بزرگ دیگری می‌رسیم که انتهای آن دیده نمی‌شود و پایین رفتن از آن مهارت ویژه ای لازم دارد.
بعد از خروج از این چاه، صد متری که پیشروی کنیم، به دخمه ای می‌رسیم که ظاهرأ چندان جلب توجه نمی‌کند و عبور از آن، که راهی سربالا است و لغزنده دارد، با استفاده از طناب کوه نوردی و رعایت احتیاط امکان پذیراست، چنان که با اندکی بی احتیاطی احتمال سقوط وجو د دارد. لحظه ای بعد با مشاهده تالاری بزرگ به ابعاد ۸۰*۸۰ متر با سقفی بسیار بلند، که در زیر، کوه سر به فلک کشیده است، شگفتی بیننده صد چندان می‌شود! به طوری که شخص هر چقدر هم ورزیده و قدرتمند باشد، نمی‌تواند تا ارتفاع سقف سنگ کوچکی را پرتاب کند و نور پروژکتور، هر چند که قوی باشد، باز هم نمی‌تواند سقف تالار را روشن کند. تالار با شیب ملایم و مسطحی مرطوب به سطح پایین و زیر زمین ادامه می‌یابد.
**
و به نظر می‌رسد که غار به انتها رسیده است، در حالی که چنین نیست و در کنار پایانه غار، شعبه عمیق و طولانی دیگری دهان می گشا ید؛
درست مثل بازار سنتی یکی از شهرهای باستانی ایران.
کف وسقف این دهلیز شباهت بسیاری به بنای بازارهای قدیمی دارد و در چند نقطه آن، در فاصله‌های ۲۰تا۳۰ متری، طاقچه‌های کوچکی با دست کنده شده است. برای این که وضعیت و موقعیت غار کاملأ مجسم و مشخص گردد، به جرأت می توان گفت که در کف این قسمت از غارمیشود یک مسابقه دو سرعت با شرکت چند نفر دونده انجام داد. در کف دهلیز، چاهی عمیق و ظلمانی دهان باز کرده است که بیننده را به انتهای دهلیزی هدایت می‌کند. رسیدن به این نقطه از غار، نیازمند حداقل شش ساعت تلاش و راهپیمایی است تا بتوان آخرین شاخه غار را نیز که محوطه ای وسیع و مملو از سنگهای معلق و بزرگ است، دید.
در مطالعات و بررسی‌های اولیه، روشی شده است که این غار در دوره نخست، این غار در دو دوره زیستگاه آنان بوده است ودر دوره نخست، این غار سکونتگاه انسان‌های غارنشین در دوره‌های پیش از تاریخ بوده است و تعیین قدمت آن با بررسی یافته‌های باستان شناسی همچون ابزار سنگی و تیغه‌های سنگ چخماقی که در این غار به دست آمده است، کار بسیار دشواری است.
در دوره دوم، مردمان قرن چهارم هجری در این غار ممکن داشته اند و این تاریخ به بررسی سفالینه‌ها ووسایل زندگی آنان که دراتاق‌ها ودهلیزها به دست آمده اند متکی است.
این غار قدیمی و تاریخی با قلعه شمیران یا سمیران که امروزه به نام مجموعه تاریخی قاسم آباد معروف است و در ساحل راست رودخانه قزل
اوزن واقع شده است، مرتبط است به نظر می‌رسد سرکردگان حکومت کنگریان، از این غار به عنوان پناهگاهی امن در مقابله با فشارهای سیاسی حکومت بغداد استفاده می کرده اند.
