مجموعه ویرانه های تخت جمشید

بر فراز تپه سنگی کوه رحمت در جلگه مرودشت ویرانه‌های به جا مانده از کاخ تخت جمشید نمایان است. شاهکاری که مانند دیوار عظیم چین یا اهرام ثلاثه مصر. تنها شاهدی بر رنج انسانها نیست تجلی ذوق و هنر والایی است که با دستهای آفرینشگر معماران چیره دست ایرانی خلق شده است. کاخهای بزرگ تخت جمشید از زمان داریوش اول (۵۲۱ پیش از میلاد) تا ۱۵۰ سال بعد از وی بنا شده ا ند و امروزه می توان بر سنگ نبشته‌های میخی این کاخها نامهای داریوش اول. فرزندش خشایارشاه و اردشیر سوم را دید. راه ورود صفه پلکانهای دو طرفه است که از هر طرف ۱۱۰ پله پهن و کوتاه دارند.

بالای پلکانها بنای ورودی تخت جمشید قرار گرفته که ساختمان عظیم (دروازه بزرگ) با دو گاو بالدار سنگی و سر انسانی روی آن حجاری شده است. نبشته‌های بالای این نقوش به سه زبان پارسی باستانی. ایلامی و بابلی هستند که بیان کننده تاریخ اتمام بنای ورودی به فرمان خشایارشاه است. غیر از دروازه ورودی دو دروازه خروجی یکی رو به جنوب و دیگری رو به شرق قرار دارند. دروازه جنوبی از دروازه دیگر پهن تر است. کف و بنیاد آن را از سنگ ساخته اند و به کاخ آپادانا یا کاخ بزرگ بار راه دارد.

ستون‌های باقی مانده و نقش‌های برجسته پلکان‌های زیبا و بی نظیر آن هنوز هم عظمت و شکوه این کاخ را نشان می‌دهند. وسعت کاخ تخت جمشید ۱۲۵ هزار مترمربع و از چهار بخش مهم تشکیل یافته است: ۱- کاخ‌های رسمی و تشریفاتی ۲- سرای نشیمن و کاخ‌های کوچک اختصاصی ۳- خزانه شاهی ۴- دژ و باروی حفاظتی.این بخش‌ها از سنگهای بزرگ تراشیده و صیقل یافته ساخته شده اند. کل ساختمان روی صخره‌های طبیعی استوار است. کتیبه ای که از داریوش بر دیوار ضلع جنوبی کاخ باقی مانده است نشان می‌دهد که پیش از احداث تخت جمشید هیچ اثر و بنایی در این مکان وجود نداشته است.

سنگهای به کار رفته در تخت جمشید دو گونه اند: نوع اول شامل سنگهای صخره ای از جنس آهک به رنگ خاکستری شفاف است که از معادن شمال غربی تخت جمشید و نواحی دور یا نزدیک کاخ آورده اند. نوع دوم شامل سنگهای صخره ای از جنس آهک است که از سنگهای نوع اول سخت تر و فشرده تر است و به رنگ خاکستری مایل به سیاه دیده می‌شوند. این سنگها را از معادن مجدآباد (۴۰ کیلومتری غرب تخت جمشید)آورده اند.

کاخها و بناهای معروف تخت جمشید عبارتند از: ۱- کاخ کوچک یا دروازه ملل ۲- کاخ بار آپادانا ۳- کاخ داریوش (از نخستین کاخهایی است که روی صخره تخت جمشید بنا گردیده و این کاخ را کاخ تچر نیز گفته اند.

۴- کاخ صد ستون یا تالار صد ستون ۵- کاخ یا دروازه نیمه تمام ۶- خزانه تخت جمشید ۷ – کاخ سه دری یا تالار شورا ۸ – چاه سنگی ۹ – آرامگاه اردشیر دوم و سوم ۱۰ – کاخ خشایارشاه معروف به هدیش.مجموعه کاخهای تخت جمشید در سال ۳۳۰ پیش از میلاد به دست اسکندر مقدونی به آتش کشیده شد و تمام بناها به صورت ویرانه درآمد.از بناهای برجای مانده و نیمه ویرانه بنای مدخل اصلی تخت جمشید می‌باشد که معروف به کاخ آپادانا است و در انتهای پلکانها بر سطح صفه ای قرار دارد. تعدادی از ستونهای بلند و پلکانهای بزرگ آن که نقش‌های برجسته دارند هنوز هم باقی مانده اند.