جاجرم
جاجَرم، شهری در استان خراسان شمالی و مرکز شهرستان جاجرم است. جاجرم در فاصله ۱۶۵ کیلومتری از مرکز استان (بجنورد) قرار دارد. شهر جاجرم یکی از مهم‌ترین شهرهای این خطه از ۰۰۴ سال پیش تا گذشته‌های دور بوده است.
پیشینه
شهر جاجرم، مرکز ولایت قدیم جاجرم، به عنوان یکی از ولایت‌های دوازده‌گانه ربع نیشابور (خراسان غربی)، شناخته می‌شود و به گفته یاقوت حموی، سرزمینی است که در ناحیه میان نیشابور و جوین و جرجان قرار گرفته است. ولایت جاجرم قدیم، دارای شهری به همین نام است که در مسیر راه جرجان قرار گرفته؛ یاقوت حموی آن را با تعبیر «شهر زیبا» یاد می‌نماید و محمد مقدسی، شهر جاجرم را شهری بزرگ با بارو و مسجد‌جامعی زیبا توصیف کرده است. شهر قدیمی جاجرم، در مسیر جادهٔ کهن فلات مرکزی ایران-خراسان قرار گرفته که ظاهراً از شاخه‌های جادهٔ ابریشم به‌شمار می‌آمد و چنان‌که در فرهنگ انجمن‌آرای ناصری آمده است ظاهراً نام نخستین آن، «جای گرم» بوده است.
مردم‌شناسی
اهالی آن از طوایف متعددی تشکیل شده‌اند. صالحی‌ها تیره‌هایی از محولاتی‌ها هستند که در زمان آقامحمدخان قاجار به اینجا کوچ کرده‌اند. مقصودی‌ها و رمضانلوها دو طایفه بزرگ و قدیمی جاجرم هستند که برطبق اسناد تاریخی در زمان نادرشاه از استرآباد به جاجرم مهاجرت کردند.
گنجه‌ای‌ها یا همان نایب‌ها «گرایلی» یکی از بزرگ‌ترین طوایف جاجرم هستند که به تبعیت از بزرگِ طایفهٔ خود حاج دوست محمد توسط نادر شاه از منطقه گنجه و قره‌باغ به جاجرم کوچ اجباری داده شدند. این طایفه بعدها به دلیل به دست گرفتن مناصب حکومتی مثل نایب الحکومهٔ جاجرم به نایب‌ها معروف شدند.
طایفه ادهم (دهقانها_دوقونا) یکی بزرگ‌ترین طایفه‌های جاجرم می‌باشند که متشکل از طوایف محمودی، ادهمی، خواجه، بشارتی، طالبی، بهرامی، قانع و چند فامیل دیگر می‌باشد و شغل اجدادی آنها نیز کشاورزی بوده است.
سادات طایفه بزرگ شیخ الاسلامی یکی از قدیمی‌ترین و بزرگ‌ترین طایفه‌های جاجرم می‌باشند که متشکل از فامیلهای شیخ الاسلامی، اسلامی، سیدی، صداقت، رضائیان و چندین فامیل دیگر می‌باشد، شغل اجداد این طایفه تجارت، مکتبداری، دامداری و کشاورزی بوده است
ازبکها از خوارزم و شاکری‌ها نیز از بخارا به این منطقه آمده‌اند.
حمل و نقل
راه‌آهن
ایستگاه راه‌آهن جاجرم از ایستگاه‌های اصلی خط راه‌آهن تهران–مشهد است و جزء اداره راه‌آهن شمال شرق ۱ می‌باشد. این ایستگاه در دورهٔ پهلوی ساخته شده و در فاصله ۰۳ کیلومتری در جنوب شهر جاجرم در مجاورت روستای امیرآباد واقعا شده است. این ایستگاه تنها ایستگاه اصلی قطار در خراسان شمالی می‌باشد که بین دو ایستگاه اصلی شاهرود و نقاب قرار گرفته است.
فرهنگ
مراسم آیینی
اجرای تعزیه در جاجرم یک سنت قدیمی است که هر ساله در دوره محرم در محل ثابتی به صورت روباز برای عموم مردم اجرا می‌شود. همچنین مراسم عزاداری امام سوم شیعیان به صورت مفصل همراه با حرکت دسته‌های عزاداری و مراسم نخل گردانی اجرا می‌شود. همه ساله از شهرهای اطراف برای تماشای این مراسم جمعیت قابل توجهی وارد جاجرم می‌شود.
صنعت و اقتصاد
صنایع جاجرم
صنایع مهم جاجرم مرتبط با معدن بوکسیت جاجرم می‌باشد. این معدن بزرگ‌ترین معدن بوکسیت ایران می‌باشد که در ۹۱ کیلومتری شمال شرق شهر واقع شده است. مجتمع تولید پودر آلومینای جاجرم در جوار این معدن احداث شده.