کاخک

کاخْک شهری از توابع بخش کاخک شهرستان گناباد خراسان رضوی است. این شهر در سال ۱۳۹۵، ۴٬۶۲۵ جمعیت داشته‌است.

این شهر زیارتگاه امامزاده سلطان محمد عابد در دامنه تپه مشرف به این شهر همچنین مزار علمدار در پانصد متری امامزاده قرار دارد.

این شهر دارای یک آبشار زیبا است و به آن جلوه‌ای بسیار زیبا می‌دهد و شهری ییلاقی و خوش آب و هوا است و کشاورزی و دامپروری نیز در این شهر رونق دارد. محصولات آن شامل زعفران، گردو، بادام، زردآلو و سایر محصولات باغی است. این شهر باغها و دشت‌های سرسبز زیادی دارد. از چهره‌های سرشناس کاخک می‌توان رضا عطاران بازیگر و کارگردان مشهور سینما، قاسم دانشور جراح و متخصص قفسه سینه و عضو انجمن جراحان اروپا و حمید احمدیان استاد سرشناس دانشگاه علم و صنعت ایران و از چهره‌های ورزشی نازنین فاطمه عیدیان صاحب مدال طلای آسیا در تاریخ دو و میدانی ایران را نام برد.

کاخک پایتخت اشکانیان

سال ۱۳۸۶ کتابی تحت عنوان کاخک پایتخت اشکانیان، به قلم سید محمد حسینی، از انتشارات نی نگار به چاپ رسید، که در آن به نشانه‌های مورخ نگاری در دوره اشکانیان و می‌پردازد، از گذشته شهر کاخک به دلیل خاصیت جغرافیایی منحصر به فرد کوهپایه ای، یکی از سکونتگاه‌های ییلاقی اشکانیان بوده است.

وجه تسمیه

عده‌ای معتقدند که چون کاخک دارای درختان فراوان بوده‌است به آن «کاخَک» گفته‌اند و بر اثر کثرت استعمال تلفظ به شکل امروزی درآمده‌است که فتحه به سکون تبدیل شده‌است.

لکن این اعتقاد نیز وجود دارد یکی از پادشاهان ایران باستان در منطقه ییلاقی که امروز کاخک نامیده می‌شود کاخ باشکوهی بنا کرده که آن را «کاخ کی» نامیده‌اند.

در کاخک (کاخک در گذشته کاخ بوده که با ورود اعراب حرف کاف جر به آن افزوده شده‌است. کاخ به معنای خانه‌های روی هم برافراشته و پلکانی می‌باشد و حرف کاف به معنای مثل و مانند است. کاخک یعنی خانه‌های برافراشته روی هم و بهم پیوسته مثل یک کاخ) دو آسیاب آبی وجود داشته که متعلق به دوره قاجاریه است و تا ۴۰ سال پیش نیز کاربری داشته‌اند. این دو آسیاب در بین ساکنان محلی کاخک به آسیاب بالا و پایین معروف بوده‌اند. در گذشته آسیاب‌های بسیاری در گناباد وجود داشته که به مرور تخریب شده‌اند. همچون سه آسیاب قصبه که آنها را آسیاب بالا، پایین و میانه می‌نامیده‌اند و همچنین آسیاب گزافشوی شوراب، آسیاب‌های سرآسیاب سنو و…

جمعیت

بر پایه سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵ جمعیت این شهر ۴٬۶۲۵ نفر (در ۱٬۵۴۹ خانوار) بوده‌است.

رگ‌های حیات #کاخک و روستاهای اطراف

از گذشته‌های دور به فرایند حفر #قنات چاه خوئی که از "چاه خونی"می آید گفته شده است چرا که کسانی که وارد این پروسه خطرناک و سخت می‌شدند جانشان پای خودشان بوده است و دستمزد آنهارا قبل از کار به آنها می‌دادند و آن را در پیراهنشان بیرون چاه قرار می‌دادند که اگر بازنگشتند کمک حال خانواده باشد.

بارها اتفاق افتاده است که به دلیل "بندِش" یا همان ریزش تونل قنات و تلاش برای باز کردن آن، آب انباشته شده پشت آن ناگهان و با فشار زیاد، کارگران را به داخل تونل کشیده و جسد قطعه قطعه شده مقنی‌ها از مظهر قنات خارج می شده است.

جالب اینکه برای حفر مسیر مستقیم در زیر زمین پارچه سیاهی را در ابتدای تونل قنات قرار می‌دادند که سوراخی وسط آن قرار داشته است و چراغی پشت پارچه سیاه روشن می‌کردند و نور روزنه هر جا می افتاده است حفر می‌کردند و جلو می‌رفتند!

به دلیل نبود هوا در قنوات دارای عمق زیاد، هیچ چراغی به دلیل نبود اکسیژن روشن نمی مانده است! ایرانیان "چراغ #کاربید" را اختراع کردند و سنگ کارپیت را داخل ظرفی فلزی سر بسته کروی شکل همراه با آب قرار می‌دادند و گاز خارج شده از آن بدون نیاز به اکسیژن محیط را روشن می‌کرد!

چاه‌های عمیق بالای ۱۵۰ متر امکان بالا کشیدن دَلو خاک نبود به همین دلیل علاوه بر چرخ دهانه چاه، در بدنه چاه فرورفتگی ایجاد و چرخی نصب می‌شد! وسه یا چهار چرخ آن را د رکمر چاه دست به دست می‌کردند تا به بالای چاه می‌رسید!

حفاران قنات دارای ریه بسیار قوی بوده و اکسیژن در برخی مادر چاه‌های عمیق از طریق لوله‌های گلی در بدنه به داخل پمپ می شده است!

و اینگونه #نیاکان ما زیبا‌ترین و ماندگارترین سیستم آبیاری جهان را که تطابق شگفت انگیزی با طبیعت یعنی مقدار ریزش‌های جوی داشته احداث کردند و به یادگار گذاشتند.

🖋محمد رضا #شمسی شهریور ۱۴۰۳

#بازی_های_سنتی_کاخک

بازی اَلَک دُو لَک!

یکی از بازی‌هایی که در بین پسران جوان و نوجوان #کاخک متداول بود و هیجان زیادی داشت الک دولک بود. برای این بازی دو چوب لازم بود یکی به طول ۷۰ یا ۸۰ سانتی متر (الک)و دیگری بین ۱۵ تا ۲۰ سانتی متر(دولک) که ضخامت آن حدود سه یا چهار سانت بود.

برای شروع در یک محوطه بزرگ و باز دو گروه زوج تشکیل و پس از انتخاب گروه اغاز کننده، الک روی دو آجر یا یک چاله قرا می‌گرفت و با الک باید دولک به بالا پرتاب و با ضربه به دورترین محل ممکن پرتاب شود.

تیم مقابل باید آن را در هوا می‌گرفتند اگر نه باید دولک را به سمت دایره الک پرتاب می کردن و باید داخل دایره قرار می‌گرفت.و اگر نه بازیکن دولک را باید با الک بلند و دوباره به دورترین محل پرتاب کند و...

فاصله با دولک از محل پرتاب محاسبه می‌شد و هیجان بسیار بالایی ایجاد می‌کرد.

این بازی تقویت مهارت در نشانه‌گیری و بالا رفتن دقت و تمرکز و هماهنگی بین چشم و دست، بالارفتن سرعت عمل، ایجاد نظم گروهی، تقویت نیروی همکاری بین اعضای گروه و تقویت اعتماد به نفس را ایجاد می‌کرد.

محمد رضا #شمسی

بازی یه قُل دُو قُل!

یکی از بازی‌های جالبی که دربین دختران جوان و نوجوان #کاخکی طرفدار داشت بازی یه قُل دُو قُل بودکه نیاز به امکاناتی هم نداشت و تنها پنج سنگ ریزه گرد فضای با نشاطی را ایجاد می‌کرد.

به گونه ای که پنج سنگ از هم جدا باشند آن‌ها را روی زمین پخش می‌کردند.بازیکنی که بازی را شروع میکند یکی از سنگ‌ها را برداشته و به بالا می‌اندازد سپس در فاصله زمانی که سنگ پرتاب شده پایین می‌آید اقدام به برداشتن یکی از سنگ‌های روی زمین می‌کند و دوباره با همان دستش سنگی که بالا انداخته شده است و در حال سقوط به پایین است را می‌گیرد و به همین منوال تمام سنگ‌ها را بر میدارد.و در مراحل بعدی تعداد سنگ‌های که باید برداشته شود بیشتر می‌شود...

و مراحل بعدی...

این بازی چابکی و تیزهوشی و هماهنگی بین دست و چشم را تقویت می‌کرد.

بماند که حین بازی هم این امکان وجود داشت که کلیه تحلیل‌ها و اخبار #کاخک به صورت دقیق واکاوی شود.

گسل #کاخک

شهر کاخک در امتداد گسیختگی دشت و کوه‌های مرتفع ۲۸۵۰ متری سیاه کوه قرار گرفته است.همانطور که درنقشه زمین شناسی منطقه مشاهده می‌کنید وامتداد گسل کاخک به رنگ آبی مشخص شده است.این گسل از کبوتر کوه به سمت کلات امتداد دارد و انحراف مسیر رودها و بُرش مخروط افکنه‌ها در امتداد، "کلات "،"خانیک"، "دیسفان "،"تگ زو "، "مرقش"،"کلاته ملا"،"کلاته شمس "، "کلاته نو" کاملا مشخص است.

متاسفانه گسترش فیزیکی شهر کاخک دقیقا بر امتداد گسل منطبق است! و تقریبا تمام روستاهای پایکوهی منطقه روی خط گسل هستند.

فعالیت گسل دشت بیاض در جنوب شرق این منطقه می‌تواند باعث تحریک گسل کاخک شود. گسل کاخک متاسفانه دوره بازگشت طولانی ۵۶ ساله ای را از سال ۱۳۴۷ طی میکند! و این احتمال بروز زلزله بسیار شدید را بیشتر می‌کند.

این حجم از خطر، نظارت دقیقی بر ساخت و ساز، آموزش عمومی و ایجاد پایگاه‌های مدیریت بحران به صورت علمی و استاندارد در شهر #کاخک و روستاهای مجاور را می‌طلبد.

خُمره یا کندوله!

از مخازن قدیمی سیلو سازی غلات در #کاخک بوده است.این مخازن سفالی محلی برای نگهداری غلات و حبوبات بود و در ضمن امکان نفوذ موجودات موزی به آن وجود نداشت.این خمره‌ها دارای سوراخی از پایین بوده است که با باز کردن آن مقدار مورد نیاز از غلات برداشت می شده و سپس مجددا بسته می شده است.

جالبه بسیاری از این خمره‌ها در داخل انباری ساخته می شده و امکان خارج کردن آن الان از انباری‌های قدیمی وجود ندارد بعضی از این خمره‌ها ۱متر قطر و تا دو متر ارتفاع داشتند.

خاطرم هست درب برخی از آنها اینقدر بزرگ بود که بچه‌ها رو برای تمیز کردن داخل آن می‌فرستادند!

گندم به دلیل اینکه قوت غالب مردم منطقه بوده انبار و حفظ و نگهداری بهداشتی آن دارای اهمیت بالایی بوده است

شورای شهر کاخک

شورای شهر به منظور پیشبرد سریع برنامه‌ها از طریق همکاری مردم و نظارت بر امور شهر تشکیل شده‌است. شورای شهر کاخک متشکل از ۵ عضو است که برای یک دورهٔ چهار ساله از طریق انتخابات برگزیده می‌شوند. همچنین نظارت بر عملکرد شهرداری و انتخاب شهردار، تصویب بودجهٔ سالانهٔ شهرداری از دیگر وظایف شورای شهر است. از سال ۱۳۷۸ تاکنون (۱۴۰۰) شش دوره انتخابات شهر و روستا برگزار شده‌است:

دوره ششم ۱۴۰۰–۱۴۰۴

حمید مقیمیان ۱۴۰۹ رأی

رضا مقیمی ۸۶۵ رأی

محمد نجاریان کاخکی ۷۲۱ رأی

محمدرضا جعفری ۵۷۹ رأی

محمد وفایی کاخکی با ۴۸۵ رأی

= = =