املش

اَملَش شهری از توابع بخش مرکزی شهرستان املش در استان گیلان و مرکز شهرستان املش است.

شهر املش در فاصله ۷۰ کیلومتری شهر رشت (مرکز استان) و ۱۳ کیلومتری شهر رودسر و ۱۵ کیلومتری شهر لنگرود قرار دارد.

مردم املش گیلک هستند و به زبان گیلکی سخن می‌گویند قدمت این شهر به دوران سلطنت شاه عباس صفوی بر می‌گردد. در این دوران امرایی به نام‌های ولی سلطان صوفی و بهرام علی صوفی به امر شاه عباس به حکومت رانکوه و دیلمان منصوب و در املش سکنی گزیدند. از خانواده‌های قدرتمند و قدیمی املش می‌توان به خاندان صوفی اشاره کرد.

کشف آثاری از قرون گذشته در این منطقه، حاکی از این است که املش سابقه کهن تاریخی پیش از اسلام را دارد.

۱۴۷ اثر از آثار تاریخی املش ثبت ملی شده است که از نظر تعداد آثار تاریخی بعد از فومن در جایگاه دوم استان گیلان قرار دارد.

دو روستای بویه و امام در ییلاقات این شهرستان جز چهار روستای تاریخی استان گیلان معرفی شده اند.

این شهرستان یکی از دو معدن بزرگ میکای سیاه و دولومیت ایران را در قلب خود جای داده‌است.

املش با ۳۲ درصد تولید چای، بزرگترین تولیدکننده چای و دومین تولیدکننده فندق کشور ایران محسوب می‌گردد.

جمعیت و مردم

براساس سرشماری سال ۱۳۹۵ جمعیت املش برابر با ۱۵۴۴۴ نفر بوده است مردم املش گیلک هستند و به زبان گیلکی سخن می‌گویند.

نام املش

درباره اینکه چرا به آن املش گفته میشود فرضیه‌های مختلفی وجود دارند، برخی معتقدند که اسمی است مرکب از دو واژه «ام» و «لش» که «لش» به معنی راکد، ایستاده، و «ام» به رود و رودخانه گفته می‌شود؛ بنابراین املش به معنی رود تنبل و راکد از جریان ایستاده می‌باشد.

شهر املش مجاور رودخانه شلمان‌رود واقع شده و به علت «مند آب» بودن رودخانه در سابق، این شهر بنام «آبلش» نامیده شد. این رودخانه باعث شد که املش به دو قسمت غربی و شرقی به ترتیب به نام‌های «سولوش» و «آبلش» موسوم و بعدها به مرور زمان املش نامیده شد در صورتی که رودخانه املش بسیار پر جنب و جوش بوده و بدلیل کوهپایه ای و شیب دار بودن منطقه امکان «مند آب» در هیچ کجا از این شهرستان وجود نداشته است. اما فرضیه دیگری نیز وجود دارد که بدین گونه است

در برخی از شهرها و مناطق مسکونی اروپایی که دارای منابع طبیعی و آب و هوایی مشابه با شهرستان املش هستند (داشتن رودخانه و جنگل و سرسبزی) پسوند آملش، آم لاش، (am lesh) داده شده است مانند شهر (لاندسبرگ آم لش) شهری در ایالت بایرن در کشور آلمان و (وایسنباخ آملش) نام یک منطقه مسکونی در اتریش که در منطقه رویت واقع شده است احتمالا در زمان‌های دور نام این شهر را آملش یا آم لاش گذاشته باشند و به مرور زمان دستخوش تغییرات شده و به املش تغییر نام پیدا کرده.

مشاهیر املش

از روحانیون صاحب‌نام این شهر می‌توان به میرزا حبیب‌الله املشی از مجتهدین عصر ناصری، شیخ بهاءالدین املشی فعال سیاسی و نویسنده کتاب گوشه‌هایی از تاریخ گیلان و محمد مهدی ربانی املشی از اعضای مجلس خبرگان رهبری در ابتدای دهه ۱۳۶۰ اشاره کرد.

مراکز خرید

سه شنبه بازار: این بازار یکی از بزرگترین بازارهای محلی شرق گیلان محسوب می‌شود که هنوز بافت قدیمی خود را حفظ کرده است و حس نوستالژی در آن جریان دارد.

در این روز (همانند سایر شهرهای گیلان) مردم کالاهای خود را برای خرید و فروش به خیابان اصلی شهر می‌آورند.

پوشش گیاهی و جانوری

املش از لحاظ پوشش گیاهی با توجه به آب و هوایی مطلوب و معتدل آن و همچنین واقع شدن در جلگه گیلان از شرایط بسیار مساعدی برخوردار می‌باشد، گرچه با توجه به گسترش شهرنشینی و افزایش فعالیت‌های صنعتی اکو سیستم این منطقه در حال تهدید است. پوشش گیاهی املش متشکل از درختان توسکا، افرا، انار ترش، انجیر، ازگیل (کنوس)، زالزالک سیاه جنگلی (می ارخ)، فندق، گردو، راش، شرم، ماضی (بلوط)، ممرز، توت، ون و آزاد می‌باشد. همچنین گیاهان دارویی از قبیل گل بنفشه و ختمی، گل گاوزبان و آویشن و کوت کوتو در اکثر نقاط املش می‌رویند.

پرندگان و جانوران پراکنده در این شهرستان عمدتاً روباه، شغال، گرگ، سمور، خرگوش، کبک، سار، عقاب و انواع گونه‌های پرندگان جلگه‌ای و کوهستانی است.

تمدن تاریخی املش

از لحاظ جغرافیایی – تاریخی، املش ناحیه‌ای مستعد است که کشف آثاری از سده‌های پیشین، حکایت از پیشینه کهن تاریخی پیش از اسلام آن دارد. در املش آثار باستانی مهمی همچون کوزه‌های زرین و گلی از اشکال حیوانات، مجسمه و سلاح‌های انسانی به دست آمده‌است، که از جنس برنز، نقره و طلا ساخته شده‌اند. این اشیای باستانی گاهی در جریان حفاری‌های غیرمجاز یا توسط باستان شناسان از گورستان‌ها به دست آمده‌است. قدمت برخی از این آثار به اواخر هزاره دوم و اوایل هزاره قبل از میلاد مسیح برمی گردد.

از لحاظ هنری، بخش املش از ویژگی هنری خاصی برخوردار است و از نظر پیکر تراشی و پیکرسازی و کوزه‌گری دارای ابتکارات بدیعی است و آثار بدست آمده متعلق به قرون نهم و هشتم پیش از میلاد گویای این مدعاست و بخشی از این آثار هم‌اکنون در موزه «لور» فرانسه و موزه «نادر» مشهد موجود بوده و به ثبت رسیده‌است.

در مقایسه با تپه مارلیک، تمدن املش از لحاظ شیوه و زمینه دارای تفاوت‌هایی است، اما در استفاده از اشکال حیوانات مشترکند. با نمایش سفالینه‌ها و اشیای فلزی املش به سال ۱۹۶۴م/۱۳۴۳ش در موزه نوشاتل سوئیس، هنر و تمدن املش شناخته شد.

به گفتهٔ ادموندز، جهانگرد بریتانیایی که در اواخر دوره قاجار به املش سفر کرده‌است، شمار خانه‌های این دهکده ۱۰۰ باب بوده‌است که ۲۰۰ خانوار از خاندان صوفی در آن‌ها زندگی می‌کرده‌اند. او املش را به لحاظ برخورداری از مناظر طبیعی و مسکونی زیبا با مناظر طبیعی بریتانیا مقایسه می‌کند.

جاذبه‌های گردشگری

جاذبه‌های گردشگری درون شهری:

تالاب زربیجار با پوشش گیاهی مردابی و زیستگاه پرندگان مهاجر در مجاورت شهر املش

بافت سنتی شهر و بناهای متعدد تاریخی از دوران فئودالی و مربوط به خاندان صوفی در مرکز شهر املش

باغات و کوهپایه‌های پوشیده از بوته‌های چای در جنوب شهر

پارک ساحلی گلستان املش در مجاورت شلمانرود و پارک کودک میرزاکوچک خان واقع در مرکز شهر

مسیر روستای بیلی لنگه و تابستان نشین (بام املش) با داشتن مناظری زیبا از شهر املش و شهرهای اطراف و هم چنین دریای کاسپین

جاذبه‌های گردشگری برون شهری:

پارک‌های جنگلی و مناطق نمونه گردشگری هالیدشت (هلودشت) و خصیل دشت (خصیب دشت)

روستاهای هدف گردشگری شیردره و ورکوره در منطقه زیبای رانکوه

آبشار سیاه تاش رانکوه

رویشگاه سوسن چلچراغ در روستای شلیشه

روستای گردشگری و پل شاه عباسی بلوردکان در مسیر منتهی به ییلاقات املش

میل تاریخی امام در روستایی به همین نام

منطقه زیارتی امامزادگان سرتربت و باباجان دره

چشمه آب معدنی لوزان در مجاورت قله نانشکوه

ییلاقات زیبای چاک دشت و اربوداردشت و... در دهستان کجید و روستاهای زیبای دهستان سمام