بندر امام خمینی

بندر امام خمینی، شهری تابعه شهرستان ماهشهر استان خوزستان در ایران است، که به عنوان مرکز بخش بندر امام خمینی شناخته می‌شود.

تاریخچه

ناخدا عباس دریانورد

عباس دریانورد (۱۲۵۵ — ۱۳ فروردین ۱۳۳۲ یا ۱۳۳۳) مشهور به ناخدا عباس، دریانورد و شاعر ایرانی در دوره قاجار و پهلوی اول بود. او «مشهورترین ناخدای ایرانی دوره قاجار» است. او محل خور موسی را معرفی نمود و محل ساخت بندر شاهپور (بندرامام کنونی) بر اساس آن تعیین شد. سپس با درجهٔ ناوسروانی، سال‌ها عهده‌دار امور دریایی بندر شاهپور بود. در علامت‌گذاری راه دریایی خور موسی تا بندر شاهپور (بندر امام کنونی) و ماهشهر نیز نقش عمده‌ای داشت و در زمان تأسیس نیروی دریایی ایران، توسط رضاشاه مأمور شد تا شش ماه در شمال برای راه‌اندازی نیروها در دریای خزر مطالعه کرده، طرح ارائه کند.

همزمان با احداث راه‌آهن سراسری کشور در سال ۱۳۰۷ هجری خورشیدی، در تهران، و ادامه احداث راه‌آهن سراسری به جنوب کشور، دو پست اسکله چوبی در شمال غربی خلیج فارس و در انتهای آبراه خورموسی (با موقعیت جغرافیایی ۳۰ درجه و ۲۵ دقیقه شمالی و ۴۹ درجه و ۵ دقیقه شرقی) ساخته شد.بندر شاهپور (بندر امام خمینی کنونی) از سال ۱۳۱۲ هجری شمسی آغاز به بهره‌برداری کرد. این تاریخ در فرهنگ جغرافیایی ایران، جلد ششم، تألیف دایره جغرافیایی ستاد ارتش، ثبت شده است. لغت‌نامه دهخدا نیز در مدخل «بندر شاهپور» با استناد به همین اثر می‌نویسد: «از سال ۱۳۱۲ شروع به بهره‌برداری این بندر شده است.»

نام بندر شاهپور پس از انقلاب ۵۷ به بندر امام خمینی تغییر داده شد که این تغییر نام همراه با ارتقا به بخش در سال ۱۳۶۱ با تصویب هیئت وزیران، رسمیت یافت. با وقوع حملهٔ عراق به ایران و کمرنگ شدن نقش صادرات و واردات بندرهای خرمشهر و آبادان و انتقال اداره کل بنادر و دریانوردی خوزستان از بندر خرمشهر به بندرامام، این بندر به مهم‌ترین مرکز ورود و خروج کالا تبدیل شد.

مناطق ویژه اقتصادی

منطقه ویژه اقتصادی بندر امام خمینی

منطقه ویژه اقتصادی بندر امام خمینی اکنون به عنوان یکی از مهم‌ترین قطب‌های حمل‌ونقل منطقه‌ای به ایفای نقش می‌پردازد. بندر در سال ۱۳۹۰ پس از تغییر رژیم حقوقی خود از یک بندر عادی به منطقه ویژه اقتصادی و الحاق اراضی مجاور، هم‌اکنون با بالغ بر ۱۱ هزار هکتار مساحت، بزرگ‌ترین منطقه ویژه اقتصادی کشور را تشکیل می‌دهد. این منطقه شامل ۴۰ اسکله فعال باعث شده بزرگ‌ترین بندر فعال ایران باشد و سالانه ۷۰ میلیون تن کالا را پذیرش می‌کند. این منطقه پس از منطقه ویژه اقتصادی بندر شهید رجایی بزرگ‌ترین منطقه تجاری ایران است که آزادراه ۵ و راه‌آهن سراسری آن را به تهران پیوند می‌دهند.

عمق خورموسی در تمام طول ساحل، بیست تا چهل متر است، ازین رو کشتی‌های اقیانوس‌پیما به آسانی وارد بندر می‌شوند و علت عمده پیشنهاد مهندسان و متخصصان فنی، موقعیت ممتاز طبیعی این تنگه برای ایجاد بندر بوده است.

منطقه ویژه پتروشیمی بندر امام خمینی

این منطقه با توجه به موقعیت طبیعی و جغرافیایی و همچنین برخورداری از تسهیلات قانونی مناطق ویژه، به منظور توسعه صنعت و تجارت به ویژه صنایع پتروشیمی و صنایع پایین دستی، تأمین منافع اقتصادی، اجتماعی و ملی، جذب تکنولوژی‌های جدید و افزایش اشتغال ایجاد گردیده است.

سازمان منطقه ویژه پتروشیمی جهت مدیریت و تحقق توسعه فعالیت‌های صنعتی و اقتصادی در منطقه ازجمله صنایع پتروشیمی، به صورت زیر مجموعه‌ای از شرکت ملی صنایع پتروشیمی، براساس شورای عالی مناطق آزاد تجاری-صنعتی فعالیت‌های خود را در سال ۱۳۷۷ آغاز کرده و از سرمایه‌گذاران داخلی و خارجی به منظور سرمایه‌گذاری در این منطقه مهم اقتصادی دعوت به عمل آورده است.

زبان

بر پایه ایران اطلس زبان‌های مختلفی در این شهر رایج است از جمله، فارسی معیار، عربی خوزستانی و فارسی معیار و اقلیتی لری و کردی.

موقعیت جغرافیایی

بندر امام خمینی در محدوده تقسیم‌بندی کشوری شهرستان ماهشهر و در جنوب غربی و بخش جلگه‌ای استان خوزستان قرار دارد که در طول جغرافیایی ۴۹ درجه و ۸ دقیقه شرقی و عرض جغرافیایی ۳۰ درجه و ۳۳ دقیقه شمالی به فاصله ۸۵ کیلومتری شرق آبادان و ۸ کیلومتری غرب بندرماهشهر و ۹۰ کیلومتری شهر اهواز واقع شده است. بندر امام خمینی از شرق و شمال به بخش مرکزی بندر ماهشهر با فاصله ۸کیلومتری، از جنوب به خورموسی در فاصله ۳۰ کیلومتری از شمال به رود جراحی محدود می‌شود..

جغرافیای طبیعی

این بندر دارای ویژگی آب‌وهوایی متأثر از آب‌وهوای نیمه استوایی گرم و مرطوب بوده و دارای اقلیم فراخشک گرم می‌باشد. این منطقه همانند سایر مناطق ساحلی خلیج فارس دارای میزان بارندگی نسبتاً کم و رطوبت نسبی زیاد در هوا می‌باشد. دمای آن تقریباً همیشه بالای صفر درجه سانتیگراد است.

پوشش گیاهی منطقه بسیار ضعیف است و به علت پست بودن زمین و بالا بودن سطح سفره‌های آب شور زیرزمینی و اثرات جزر و مد، که شوره‌زارهای متعددی پیرامون این بندر به جای می‌گذارد، هیچ‌گونه فعالیت کشاورزی در نواحی اطراف شهر وجود ندارد و در شهر نیز جز معدودی درخت کُنار و گز، پوشش گیاهی عمده‌ای دیده نمی‌شود.

شرکت‌های پتروشیمی

این بندر به علت وضع طبیعی مناسب برای لنگر انداختن کشتی‌ها و بارگیری و تخلیه، و وجود مجتمع‌های پتروشیمی در مجاورت شهر، و فعالیت بازرگانی و صنعتی آن، شهری مهاجرپذیر است؛ فعالیت عمده در بندر تولید و صدور فرآورده‌های پتروشیمی و تولیداتی است که مصرف محلی و بومی ندارد. وجود همین صنایع صادراتی سبب افزایش فعالیتهای غیرپایه‌ای، به‌ویژه در خدمات عمومی، شده است.

فرایند اولیه احداث صنایع پتروشیمی در بندر امام خمینی

اولین مرحله ساخت مجتمع پتروشیمی رازی در ۱۳۴۹ شمسی به بهره‌برداری رسید. این مجتمع در زمینی به مساحت هشتاد هکتار در شمال شرقی خورموسی واقع است و یکی از کارخانه‌های تولید کودهای اَزُته و فسفاته، و تولیدکننده اَمونیاک، کود اوره، اسید سولفوریک، کودِ دی‌اَمونیوم فسفات در ایران است که علاوه بر تأمین نیازهای داخلی، گوگرد و اَمونیاک را به بازارهای جهانی صادر می‌کند. این مجتمع مجهز به اسکله عظیم بارگیری برای صادرات و واردات است.

واحد مهم دیگر، مجتمع عظیم پتروشیمی بندر امام است (مساحت تقریبی محوطه آن: ۲۸۵ هکتار) که در مجاورت پتروشیمی رازی قرار دارد. مقاوله‌نامه این مجتمع در ۱۳۴۹ خورشیدی، میان شرکت ملی صنایع پتروشیمی ایران و شرکت میتسویی ژاپن امضا و مبادله گردید و قرارداد مشارکت در ۱۳۵۱ خورشیدی در مجلسین وقت (شورا و سِنا) تصویب شد. موضوع این قرارداد ایجاد شرکتی به صورت سهامی خاص با هدف «تولید و ذخیره، حمل‌ونقل و بازاریابی، صدور الفین‌ها و آروماتیک‌ها و سایر فراورده‌های پتروشیمی» بود.

پس از پیروزی انقلاب اسلامی (۲۲ بهمن ۱۳۵۷)، با خروج پیمانکاران ژاپنی و سپس در مدت جنگ تحمیلی، عملیات ساختمانی متوقف شد. سرانجام پس از هفت دور مذاکره، در ۱۳۶۸ ش بر اساس توافق طرفین کلیه سهام به شرکت ملی صنایع پتروشیمی انتقال، و نام شرکت به شرکت سهامی پتروشیمی بندر امام تغییر یافت. پس از جنگ، برای بازسازی و تکمیل واحدهای خسارت دیده هر دو مجتمع، اقدام شد.

شرکت‌های مستقر در منطقه ویژه پتروشیمی بندر امام خمینی

شرکت پتروشیمی بندر امام

شرکت پتروشیمی رازی

شرکت پتروشیمی مارون

شرکت پتروشیمی خوزستان

شرکت پتروشیمی فن آوران

شرکت پتروشیمی اروند

شرکت پتروشیمی کارون

شرکت پتروکیمیای ابن سینا

شرکت ره آوران فنون پتروشیمی

شرکت پایانه‌ها و مخازن پتروشیمی

شرکت پتروشیمی امیرکبیر

شرکت پتروشیمی تند گویان

شرکت پتروشیمی فجر انرژی خلیج فارس

شرکت پتروشیمی بوعلی سینا

شرکت پتروشیمی لاله

شرکت پتروشیمی غدیر

شرکت پتروشیمی شیمی بافت

شرکت پتروشیمی نوید زرشیمی

شرکت پتروشیمی شهید رسولی

شرکت پتروشیمی رجال

شرکت آریا فسفریک جنوب

شرکت پتروشیمی تخت جمشید

شرکت پتروشیمی سلمان فارسی

شرکت پتروشیمی سراج گستران رجال

طرح‌های جدید شرکت‌های پتروشیمی

شرکت‌های میان دستی و پایین دستی صنایع پتروشیمی

شرکت سرمایه‌گذاری تدبیرگران اقتصاد اوراسیا

اداره کل بنادر و دریانوردی خوزستان (بندر امام خمینی)

شرکت لوله سازی ماهشهر

شرکت شیلات بندرامام

شرکت گمرک بندر امام

اسکله فولاد خوزستان