راور

راوَر (Ravar)، مرکز شهرستان راور، شمالی‌ترین شهر استان کرمان و شهر ملّی قالی دستباف در مرکز ایران است. این شهر در فاصله ۱۳۰ کیلومتری شهر کرمان واقع شده است. بر اساس سرشماری رسمی سال ۱۳۹۵، جمعیت این شهر ۲۲۷۲۹ نفر بوده است. از آن جا که این منطقه بر سر راه کویری کرمان ـ مشهد قرار دارد راهور و سپس به مرور زمان راور نامیده شده است. به‌طوری‌که گفته شده حدود ۱۶ قرن پیش، راور محل زندگی زرتشتیان بوده و خاور زمین خوانده می‌شده است. راور شهری در دل کویر است که منطقه گندم بریان (گرمترین نقطهٔ روی زمین) در شرق این شهرستان قرار دارد. همچنین راور یکی از بزرگ‌ترین مراکز تولید کنندهٔ قالی دست‌باف در کشور است.

کاروانسرای چاه کوران و کاروانسرای چهل پایه دو اثر ثبت شده شهرستان راور در میراث جهانی یونسکو هستند.

تاریخچه

راور (با نام‌های پیشین راهور و خاور) شهری در شمال استان کرمان و مرکز شهرستان راور است که در حاشیه غربی کویر لوت و بر سر راه تاریخی کرمان به خراسان قرار دارد. نام «راور» را مخفف «راهور» به معنای نگاه‌دارنده یا محافظ راه دانسته‌اند؛ زیرا این منطقه از دیرباز محل راهداری و محافظت از کاروان‌ها در برابر راهزنان بوده است.

دوران پیش از اسلام و ساسانیان

بر اساس روایات محلی و برخی متون، حدود ۱۶ قرن پیش این منطقه محل سکونت زرتشتیان بوده و «خاور زمین» خوانده می‌شده است. وجود دخمه و آتشکده زرتشتیان در نزدیکی شهر (روستای شریف‌آباد و دهوج) نیز بر این سابقه دلالت دارد.

قدیمی‌ترین اثر شناخته‌شده منطقه، قلعه قهقه در حدود ۳ کیلومتری شرق شهر (نزدیک روستای ده شیب) است. این قلعه خشتی-گلی مربوط به دوره ساسانیان (۲۲۴–۶۵۱ میلادی) بوده و برخی پژوهشگران قدمت آن را تا ۳۰۰۰ تا ۴۵۰۰ سال تخمین زده‌اند. قلعه در تاریخ ۱ فروردین ۱۳۴۵ با شماره ثبت ۴۹۸ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. امروزه بیشتر به صورت تپه‌ای از خاک و بقایای خشتی باقی مانده و بر اثر زلزله و فرسایش آسیب دیده است. راور در این دوره به‌عنوان یکی از پایگاه‌های دفاعی و راهبردی در حاشیه کویر لوت اهمیت داشته است.

دوران اسلامی (از فتح اعراب تا صفویه)

پس از فتح ایران توسط مسلمانان در سده هفتم میلادی، منطقه کرمان (و به تبع آن راور) تحت حکومت‌های مختلف اسلامی قرار گرفت. موقعیت استراتژیک راور در مسیر کاروان‌های تجاری و زیارتی کرمان به خراسان و مشهد، باعث تداوم اهمیت آن به‌عنوان ایستگاه راهداری شد. در دوره سلجوقیان کرمان (سده ۵ و ۶ هجری) و دوره‌های بعدی (قراختاییان، آل مظفر و تیموریان)، این مسیر همچنان فعال بود، هرچند اطلاعات مستقیم درباره راور در منابع جغرافیایی اولیه محدود است.

در دوره صفویه (۱۵۰۱–۱۷۳۶ میلادی)، راور به‌عنوان یک مرکز پیرامونی در ایالت کرمان عمل می‌کرد. کاروانسراها در مسیر زیارتی به مشهد تقویت شدند (مانند کاروانسرای هروز) و پایه‌های تولید منسوجات محلی (که بعدها به قالی‌بافی منجر شد) شکل گرفت. حاکمان صفوی کرمان گاهی برای مقابله با ناآرامی‌های شرقی (مانند حملات بلوچ‌ها) به مناطقی از جمله راور توجه داشتند.

وجود آتشکده و دخمه در این منطقه، به‌ویژه در روستاهای دهوج و شریف‌آباد، که قدمت ساخت آن‌ها به دوران پس از اسلام و عصر صفویه بازمی‌گردد، نشان‌دهندهٔ سکونت و زندگی جمعیت قابل‌توجهی از زرتشتیان در شهر راور و در دوران پس از اسلام می‌باشد.

دوره قاجار

در دوره قاجار (۱۷۸۹–۱۹۲۵ میلادی)، راور به‌دلیل قرار گرفتن در مسیر اصلی کرمان–مشهد رونق بیشتری یافت. کاروانسراهای متعددی مانند کاروانسرای آب بید، کاروانسرای چاه کوران (ثبت جهانی یونسکو)، کاروانسرای دربند، کاروانسرای چهل‌پایه (ثبت جهانی یونسکو) و کاروانسرای سهرج در این دوره ساخته یا بازسازی شدند تا به زائران و بازرگانان خدمات دهند. بازار تاریخی راور، یخدان راور، برج‌های دفاعی (مانند برج فیض‌آباد) و آب‌انبارها (مانند آب‌انبار غیاث) نیز عمدتاً متعلق به این دوره هستند.

از اواخر سده ۱۹ میلادی، با مهاجرت بافندگان از کرمان (به‌دلیل ناآرامی‌ها و جنگ‌ها)، صنعت قالی‌بافی در راور رونق گرفت و قالی راور (که در غرب به نام Lavar Kerman شناخته می‌شوند) به شهرت بین‌المللی رسیدند. پیش از آن، کرباس‌بافی و شال‌بافی رایج بود.

دوره پهلوی و معاصر

راور در سال ۱۳۱۵ شمسی (۱۹۳۶ میلادی) به شهر و در سال ۱۳۱۶ به بخش ارتقا یافت. صنعت قالی‌بافی در دهه‌های ۱۳۲۰ تا ۱۳۵۰ شمسی به اوج خود رسید و راور به یکی از مراکز مهم تولید قالی دست‌باف ایران تبدیل شد. تا سال ۱۳۷۴/۱۳۷۵ شمسی بخشی از شهرستان کرمان بود و از آن زمان با الحاق دهستان‌های راور، حرجند و هروز به شهرستان مستقل تبدیل شد.

امروزه راور با عنوان «شهر ملی قالی دستباف» شناخته می‌شود و آثار تاریخی آن (قلعه، کاروانسراها، برج‌ها و یخدان) نشان‌دهنده تداوم اهمیت راهبردی و اقتصادی این شهر در حاشیه کویر در طول قرن‌هاست.

ویژگی‌های انسانی

مردم این شهرستان عمدتاً مسلمان شیعه هستند و به زبان فارسی (لهجه راوری) سخن می‌گویند. بخش عمده‌ای از جمعیت این شهر به‌صورت مهاجر در یزد و کرمان زندگی می‌کنند. طی سال‌های اخیر با رونق گرفتن صنعت در این شهر روند مهاجرت کندتر شده است.

آب و هوا و اقلیم

مرکز شهرستان راور از نظر جغرافیایی در ۵۶ درجه درازای خاوری ۳۱ درجه و ۱۵ دقیقه پهنای شمالی و در ارتفاع ۱۱۷۵ متری از سطح دریا واقع شده است. آب و هوای راور گرم و خشک بوده و میزان بارندگی سالانه ۶۴٫۲ میلی‌متر است. کشاورزی در این منطقه به‌صورت آبی انجام می‌شود و تنها نیمی از زمین‌ها قابل کشت هستند. آب و هوای غرب شهر (محلاتِ آبکوهی، مصلی، سرداران و …) نسبت به شرق شهر مطبوع‌تر است. تنها رودخانه دائمی شهر رودخانه آبکوهی می‌باشد که از کوه‌های تنگل سرچشمه می‌گیرد. میانگین دمای هوا در روستاهای اطراف مانند فیض‌آباد، جاده سبز (خورند، بغیجان، طاشک) و کوهساران به مراتب پایین‌تر و خوش آب‌وهواتر از شهر راور است.

اقتصاد

اقتصاد راور بر اساس کشاورزی، دام‌داری و پیشه‌وری استوار بوده و قالی، پسته و پنبه صادرات این شهرستان را تشکیل می‌دهند. صنعت قالی‌بافی مهم‌ترین صنعت دستی این ناحیه را تشکیل می‌دهد.

کشاورزی و دامداری

از فرآورده‌های کشاورزی راور می‌توان پسته، گندم، جو، زیتون، انار، انگور و انجیر را نام برد. دامداری این شهرستان شامل گاو و گوسفند و شتر و طیور می‌شود.

قالی بافی

پیش از توسعه سریع قالی بافی و به شهرت رسیدن آن صنایع کرباس بافی، شال بافی و گلیم بافی و سفره بافی رواج داشته که از میان آن‌ها به کرباس بافی توجه بیش‌تری می‌شده است. با توجه به این که در گذشته‌بیش‌تر لباس‌ها از کرباس تهیه می‌شد؛ کشت وسیع لینه نیز در منطقه راور رواج داشته است. قالی‌های این منطقه با طرح‌های اردبیلی و کرمانی و نقش صحرایی، درختی، خوشه‌ای، جنگلی، بوته‌ای، شاه عباسی و لاله بافته می‌شوند.

معادن

معادن کان سرب در تاج کوه، در شمال باختری راور و کان مس طرز در باختر این منطقه موجود است.

در دهه پیش پیشرفت این شهرستان در حدی بوده که پیشرفت آن را با پیشرفت حتی استان‌های اطراف مقایسه می‌کردند اما امروز پیشرفت این شهرستان به کندی صورت می‌گیرد.

صنایع

کارخانه بریکت سازی، فولاد، و روکش لاستیک از جمله صنایع فعال در این شهرستان می‌باشند

سوغات

از سوغات راور می‌توان به پسته، قالی راور، قوَّتو، کلمپه و انار اشاره کرد.

در این میان قالی راور از شهرت جهانی برخوردار است. نقش معروف «سرّام» یا نقش «سه کبک» از مشهورترین نقش‌های قالی است که هنوز با ظرافت و زیبائی در راور بافته می‌شوند. در برخی مناطق شهرستان راور زعفران برداشت می‌شود که کیفیت خوبی دارد.

قالی دستباف راور

قالی راور (که در بازارهای غربی اغلب با نام Lavar Kerman شناخته می‌شود) از ظریف‌ترین و باکیفیت‌ترین انواع قالی کرمان به‌شمار می‌رود. تولید قالی در راور از اواخر سده ۱۹ میلادی با مهاجرت بافندگان و انتقال تکنیک‌های طراحی و رنگرزی از کرمان رونق گرفت و در دهه‌های میانی سده ۲۰ به اوج خود رسید.

قالی‌های راور به‌دلیل ریزبافی، تراکم بالای گره، استفاده از پشم مرغوب و رنگرزی طبیعی با طیف وسیعی از رنگ‌ها (اغلب بیش از ۲۰ تا ۳۰ رنگ) شهرت دارند.

طرح‌های قالی راور

طرح‌های رایج این منطقه شامل نقش‌های درختی (به‌ویژه درختی سبزیکار)، گلدانی، افشان، لچک‌ترنج، شکارگاه و نقش معروف سرّام (یا سه کبک) است. نقش سرّام از شناخته‌شده‌ترین طرح‌های محلی راور به‌شمار می‌رود و همچنان با ظرافت در این منطقه بافته می‌شود.

یکی از نفیس‌ترین نمونه‌های شناخته‌شده طرح درختی سبزیکار، قالی‌هایی است که در حدود ۱۷۰ سال پیش در این منطقه بافته شده‌اند.

قالی‌های تصویری (pictorial) نیز در دوره قاجار و پهلوی در راور رواج یافتند و نمونه‌هایی از آن‌ها در مجموعه‌هایی مانند کاخ نیاوران نگهداری می‌شود.

در بازارهای بین‌المللی، قالی‌های ظریف کرمان و راور بارها به قیمت‌های بالا فروخته شده‌اند. از جمله، قالی معروف به «کلارک» (Clark Sickle-Leaf Carpet) مربوط به سده ۱۷ میلادی و منسوب به منطقه کرمان، در سال ۲۰۱۳ در حراج ساتبی نیویورک به قیمت ۳۳٫۸ میلیون دلار به فروش رسید و رکورد گران‌ترین فرش فروخته‌شده در حراج را ثبت کرد. برخی منابع ایرانی این اثر را به سنت بافت راور نسبت می‌دهند، هرچند کارشناسان آن را نمونه تکنیک گلدان (vase technique) دوره صفوی کرمان می‌دانند.

از دیگر نمونه‌های معاصر، تابلوفرش جام جهانی فوتبال ۲۰۱۰ آفریقای جنوبی است که در راور بافته و توسط باشگاه مس کرمان به فیفا اهدا شد.

تکنیک بافت

قالی‌های راور عمدتاً با گره فارسی (نامتقارن) بافته می‌شوند که امکان ایجاد طرح‌های ظریف و منحنی را فراهم می‌کند. ساختار آن‌ها غالباً سه‌پوده (تکنیک گلدانی) است؛ یعنی بین هر ردیف گره سه پود عبور داده می‌شود. چله و پود معمولاً پنبه‌ای و پرز از پشم مرغوب (به‌ویژه کرک) است. تراکم گره در نمونه‌های مرغوب به بیش از ۲۰۰ تا ۵۰۰ هزار گره در متر مربع می‌رسد و همین ویژگی‌ها قالی راور را در زمره ظریف‌ترین بافته‌های کرمان قرار داده است.

امروزه راور به‌عنوان یکی از مراکز مهم تولید قالی دست‌باف باکیفیت در استان کرمان شناخته می‌شود و عنوان «شهر ملی قالی دست‌باف» را دارد.

جاذبه‌های گردشگری

شهر راور از شهرهای تاریخی استان کرمان به‌شمار می‌آید و بناهای تاریخی مهمی را در خود جای داده است.

بناهای تاریخی

مشاهیر

پروفسور یحیی کمالی‌پور

میرزا شهاب‌الدین راوری کرمانی

حسین غیاثی

مظفر بقائی

پروفسور اسدالله اسماعیلی

مرآت

حسن کاربخش راوری

تیمسار سرتیپ دوم سید امان الله مرتضوی راوری

دکتر سعید پیشگویی

حاج علی تویسرکانی

دکتر محمد رضا کاراموز

ماشاالله کاربخش راوری نویسنده کتاب «راور شهری در حاشیه کویر»

مهدی تیکدری‌نژاد

امکانات فرهنگی

کتابخانه‌ها

کتابخانه عمومی فیض کاشانی

پلاتو (سالن تئاتر) شهید بهابادی

کتابخانه ارشاد

گالری ارشاد

زورخانه پوریای ولی

دانشگاه‌ها و مراکز آموزش عالی

مرکز آموزش عالی فرش راور، زیر مجموعه دانشگاه شهید باهنر کرمان

دانشگاه پیام‌نور واحد راور

دانشگاه علمی کاربردی راور

پارک‌ها، محله‌ها و معابر مهم شهری

خیابان امام

چهارراه حسینیه

چهارراه سرام

بلوار قالی

بلوار نیای

پل زیر گذر مهدیه

میدان شهد

سرداران

محله باغ در محله

شهرک یاس

عشرت آباد

محله آبکوهی

پارک آبکوهی

پارک شهید رشیدی

پارک ملت (جنگلی)

پارک بانوان

پارک ولیعصر

پارک مالیات

روزنامه‌ها، هفته نامه‌ها و پایگاه‌های خبری

نشریهٔ آسمان کرمان

عصر باور (هفته‌نامه)

پیام راور (تبلیغاتی)

پیک راور (نشریهٔ سازمان دانش‌آموزی)

بچه‌های قرن ۲۱ (گاهنامهٔ مساجد)

عصر ظهور

مجلهٔ اینترنتی راور رسانه