چناران

چِناران مرکز شهرستان چناران و از شهرهای استان خراسان رضوی می‌باشد که در فاصله ۴۰ کیلومتری شمال غربی مشهد و ۱۰ کیلومتری شهرستان گلبهار واقع شده است. این شهر و شهرستان میان کوه‌های بینالود و در شمال شرق ایران و در استان خراسان رضوی قراردارد.

پیشینه

نام این ناحیه در گذشته‌های بسیار دور «رادکان» بوده و سپس «ارداک» خوانده شده و ظاهراً از سال ۱۳۳۸ هـ. ش، به چناران تبدیل یافته و مرکز آن رادکان تعیین شده است. از آن‌جا که در دوران پیش از اسلام و هم چنین سده‌های نخست اسلامی «رادکان» بسیار آباد و پررونق بوده و یکی از شهرهای چهارگانه توس به‌شمار می‌رفته و مردانی جوانمرد، نیک‌اندیش و شجاع داشته است، آن را «رادکان» به معنی جایگاه جوانمرد خوانده‌اند. واژه «ارداک» نیز دارای معانی گوناگونی چون مکان مردان بزرگ، قرارگاه سپاهیان و نیز نام شخصی خاص است. بنای ارداک (چناران) را به اردا، موبد اردشیر بابکان، که پارسیان او را پیامبر دانسته‌اند و پدرش ویراف بوده نسبت می‌دهند. شاید این موبد، موکل آتشکده این ناحیه بوده و به همین جهت به آن ارداک گفته‌اند.

چناران به شکل جدید در دههٔ ۱۳۳۰ پس از ساخته شدن کارخانه قند چناران و بر گرد آن شکل گرفت. پیش از آن، ناحیه چناران بیشتر به نام رادکان شناخته می‌شد. رادکان که یکی از قریه‌های توس قدیم بوده امروزه بخشی از شهرستان چناران است. نام این شهرستان بر گرفته شده از دو درخت چنار بزرگ که در ورودی روستای حاج نصیر بوده است (که هم‌اکنون نام محله‌ای در این شهرستان است) می‌باشد.

به علت وجود کارخانه قند در چناران روستای رادکان کنونی که در آن زمان قرار بود شهرستان شود نشد و شهر به چناران رسید.

جغرافیا

شهرستان چناران در شمال غربی استان خراسان رضوی قرار دارد و مرکز آن شهر چناران است. این شهرستان در فاصله حدود ۵۰ کیلومتری شمال غربی مشهد واقع شده و به دلیل نزدیکی به این شهر، از مناطق مهم پیرامونی و گردشگری استان خراسان رضوی به شمار می‌رود.

چناران از نظر طبیعی در میان دشت مشهد ـ چناران و دامنه‌های جنوبی رشته‌کوه بینالود قرار گرفته است. وجود ارتفاعات، دشت‌های حاصل‌خیز و منابع آب سطحی و زیرزمینی، شرایط مناسبی برای کشاورزی و سکونت در این منطقه فراهم کرده است.

آب‌وهوای شهرستان چناران تحت تأثیر موقعیت کوهپایه‌ای و نزدیکی به ارتفاعات قرار دارد. تابستان‌های آن معمولاً گرم و خشک و زمستان‌ها سرد است. در مناطق مرتفع‌تر، کاهش دما و بارش برف در فصل زمستان بیشتر دیده می‌شود. فصل بهار نیز معمولاً با افزایش بارندگی، وزش باد و تغییرات دمایی همراه است.

به دلیل نزدیکی به شهر مشهد، آب‌وهوای نسبتاً معتدل‌تر در مناطق مرتفع و وجود چشم‌اندازهای طبیعی، برخی نواحی شهرستان چناران به‌عنوان مناطق ییلاقی مورد توجه ساکنان مشهد و گردشگران قرار گرفته‌اند. مناطقی مانند گلمکان و نواحی اطراف آن از جمله مناطق شناخته‌شده گردشگری طبیعی این شهرستان هستند.

مردم‌شناسی

شهرستان چناران از نظر قومی و زبانی دارای تنوع فرهنگی است. ساکنان این شهرستان را گروه‌هایی از ترک‌ها، فارس‌ها، کردهای کرمانج و خاوری‌ها تشکیل می‌دهند. این تنوع قومی در گویش‌ها، آیین‌ها، موسیقی محلی و شیوه‌های زندگی مردم منطقه بازتاب یافته است.

بخش‌هایی از جمعیت کردزبان چناران از کردهای خراسان هستند که در دوره‌های تاریخی مختلف، به‌ویژه در دوره صفویه، به مناطق شمالی و مرکزی خراسان کوچ داده شدند. این گروه‌ها بیشتر به گویش کرمانجی از زبان کردی سخن می‌گویند و در کنار دیگر گروه‌های قومی منطقه زندگی می‌کنند.

زبان رایج در شهرستان چناران فارسی است، اما در برخی جوامع محلی زبان‌ها و گویش‌های ترکی و کردی کرمانجی نیز رواج دارد. نزدیکی این شهرستان به مشهد و قرار گرفتن آن در مسیر ارتباطی خراسان رضوی باعث شکل‌گیری تعامل فرهنگی میان گروه‌های مختلف ساکن منطقه شده است.

بر پایه سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ۱۳۹۵، شهرستان چناران دارای جمعیتی بالغ بر ۸۸ هزار نفر بوده است؛ با این حال آمار رسمی تفکیک‌شده بر اساس قومیت برای این شهرستان منتشر نشده است.

جمعیت

بر پایه سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵ جمعیت این شهر ۵۳٬۸۷۹ نفر (در ۱۵٬۶۰۹ خانوار) بوده است.

موقعیت

چناران در محور شمال به کلانشهر مشهد قرار دارد و از جاده ۲۲ یا بزرگراه آسیایی می‌توان به این شهر وارد شد. با تکمیل متروی مشهد، گلبهار، چناران و تکمیل آزادراه مشهد-چناران، دسترسی‌های این سه شهرستان به یکدیگر آسانتر می‌شود.

اقتصاد

اقتصاد شهرستان چناران به‌طور سنتی بر پایه کشاورزی، دامداری و فعالیت‌های صنعتی استوار است. قرار گرفتن این شهرستان در دشت حاصل‌خیز مشهد ـ چناران و وجود منابع آب سطحی و زیرزمینی، زمینه مناسبی برای توسعه فعالیت‌های کشاورزی فراهم کرده است.

از مهم‌ترین محصولات کشاورزی شهرستان می‌توان به گندم، چغندر قند، ذرت، گوجه‌فرنگی و انواع محصولات باغی به‌ویژه سیب اشاره کرد. همچنین دامداری و تولید محصولات دامی از دیگر فعالیت‌های اقتصادی مهم در مناطق روستایی شهرستان به شمار می‌رود.

در کنار کشاورزی، بخش صنعت نقش مهمی در اقتصاد چناران دارد. شهرک صنعتی چناران در جنوب شهر چناران و در نزدیکی مسیر ارتباطی مشهد ـ چناران قرار گرفته و از مراکز مهم صنعتی استان خراسان رضوی محسوب می‌شود. در این شهرک واحدهای صنعتی متعددی در زمینه صنایع غذایی، بسته‌بندی، تولید مواد مصرفی و صنایع وابسته فعالیت می‌کنند.

نزدیکی چناران به کلان‌شهر مشهد، وجود راه‌های ارتباطی مناسب و دسترسی به بازار مصرف بزرگ، از عوامل مؤثر در توسعه فعالیت‌های صنعتی و خدماتی این شهرستان بوده است. بخش خدمات نیز شامل فعالیت‌های بازرگانی، حمل‌ونقل، گردشگری و خدمات عمومی است که در سال‌های اخیر رشد داشته است.

از جمله مهم‌ترین واحدهای صنعتی و تولیدی شهرستان می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

شرکت عالیس

شرکت سیرنگ

شرکت رُب امیننت

شرکت فرآورده‌های خوراکی سیمرغ

شرکت فرآورده‌های خوراکی تی‌تی‌کا (TTK)

کارخانه قند چناران

روستاها

از روستاهای چناران می‌توان به بهمن جان علیا (روستای کردنشین در شمال غربی چناران که در فاصله ۳۵ کیلومتری چناران قرار دارد، این روستا دارای باغ های انبوه گیلاس بوده و دارای رودخانه‌ای دائمی از سرشاخه‌های رود کشف رود می‌باشد. خیراباد، گلمکان، اخلمد، کاهو و فریزی که با توجه به فاصله نسبتاً نزدیک تا مشهد به عنوان ییلاقات مشهد شناخته می‌شود.

روستاهای نظیر گهوه خالصه، حکیم آباد، بقمچ، اندیشش، شترپا و چمبر غربال، کبیر و (زندان لاجوردی) از روستاهای هم مسیر رشته کوه‌های هزار مسجد می‌باشد. نزدیک‌ترین روستا به این شهرستان روستای زناقل سرک، خرم‌آباد و (حسین‌آباد) است. خرابه‌های شهر منیجان منسوب به منیژه دخترافراسیاب که یکی از قدیمی‌ترین آثار تاریخی چناران و خراسان حتی کشور است. درحاشیه شمالی این روستا قرار دارد، این روستا دارای قناتی تاریخی و زیبا است که قدمت آن به دوره صفویه می‌رسد و در اکثر اوقات سال دارای آب گوارایی است، منطقه تفریحی چشمهٔ دژنوه، درکوه‌های جنوب روستا و در دره ای به همین نام و در فاصله ۴ کیلومتری روستا قرار دارد، و از دیگر آثار تاریخی آن می‌توان به قلعه یالان تش خان، خانه دختره (قلعه ای کوهستانی، در جنوب غرب روستا) اشاره نمود، سردار شهید سپاه اسلام حسین خوشرو، از فرماندهان جنگ ایران و عراق متولد شده این روستاست.

اماکن تاریخی، آثار باستانی و جهانگردی

آثار ثبت‌شده

امکانات

پمپ بنزین و گاز، مهمان‌پذیر، پارک ملت، سایر امکانات شهری

پوشش شبکه‌های ارتباطی تلفن و اینترنت

شبکه گاز شهری

از لحاظ سیستم شبکه آب شرب شهری دارای ده هزار انشعاب آب خانگی می‌باشد.

دانشگاه‌ها

دانشگاه پیام نور واحد چناران

دانشگاه علمی و کاربردی

دانشگاه علمی کاربردی عالیس

مجتمع آموزشی امام رضا «دبیرستان»

دبیرستان شاهد امام حسین