قلعه قم چقای

این قلعه در ۴۵ کیلومتری بیجار و روی یکی از کوههای بلند منطقه قرار دارد. موقعیت جغرافیایی این قلعه به دو دلیل از هیبت و عظمت خاص برخوردار است نخست آنکه از یک سو به دره ای مشرف است که در قدیم به دره شاهان شهرت داشت و تیغه‌های بلند و هولناک این کوه با پرتگاههای مخوف و بلند بالا رفتن از آن و رسیدن به دژ را بسیار دشوار می‌کند. از سوی دیگر از جنوب غربی. جنوب شرقی و شرق نیز به پرتگاهی دیگر مشرف است. از این رو ایجاد استحکامات برای این قلعه لازم نبود. اما در سمت شمال که پشته از ارتفاع کم تری برخوردار است بقایای دیواری عریض و محکم از سنگ لاشه با ملات و برج‌های نیم استوانه موجود است. دروازه قلعه در این سمت قرار دارد. بقایای این حصار یادآور دیوارهای تخت سلیمان و احتمالا به دوره ساسانی تعلق دارد. در پای پشته سنگی حصارهای دیگری از قرون وسطی عمود بر بستر رودخانه کشیده شده است. استحکام قلعه و نشانه‌های ساختاری بنا از جمله پی‌های خانه‌هایی که مشهود است نیز این گمان را تقویت می‌کند که این قلعه ساسانی باشد. در سطح نیز سفال‌های دوره اسلامی (قرن ۶ و ۷ ه. ق) به چشم می‌خورد.

خارج قلعه در سمت شمال غربی روی پشته پست تر بقایایی از دیواره‌ها و تراس بندی‌ها دیده می‌شود. این پشته از طریق پلکانی که از سنگ کوه تراشیده شده با اراضی مرتفع شمالی مرتبط بود. آب انباری که به ارتفاع ۴۰/۱ متر در کوه ساخته شده تونل با ۴۲ پله و راهرویی که آن را هم در دل کوه حفر کرده اند نشانه‌های دیگری از اهمیت ویژه این قلعه و آب انبار آن است.

سنگ‌های تراش خورده (قم چقای) دارای مشخصاتی نیست که بر مبنای آن بتوان زمان ساخت بنای قلعه را به دقت تعیین کرد با این حال به احتمال قوی می توان آن را متعلق به دوره‌های پیش از میلاد مسیح. مثلا دوره مانایی و ماد دانست که تا دوره‌های ساسانی و اسلامی نیز مورد استفاده بود.