قلعه یا حصار شهر

حصار شهر زنجان که به «قلعه زنجان» نیز شهرت دارد، از آثار دوران سلجوقی است که در فتنه مغول قسمت اعظم آن تخریب شده است، این حصار در دوره صفویه، به علت انطباق موقعیت آن بر روی نقشه طرح کلی شهر و هماهنگی آن با موانع طبیعی دفاعی که دارای اهمیت سوق الجیشی است، مجدداً منطبق بر مسیر دیوار قبلی بازسازی شده است.

حمدالله مستوفی در نزهته القلوب، اندازه پیرامون باروری شهر را ده هزار گام گزارش کرده است. اگر درازای هر گام ۴۵ سانتی متر در نظر گرفته شود، اندازه دور قلعه ۴۵۰۰ متر خواهد بود که در حال حاضر نیز تقریباً با ابعاد آن مطابقت می‌کند. عرض حصار در پی آن ۲۵۰ سانتی متر و ارتفاع آن ۸ متر بوده است. ادوارد براون نیز ارتفاع آ ن را ۱۵ الی۲۰ فوت ذکر نموده است.

این حصار با خشت‌هایی به ابعاد۱۰*۵۰*۵۰ سانتی متر و ملاط گل ساخته شده است و تعداد برج‌های دفاعی آن به درستی معلوم نیست. شواهد نشان می‌دهند که فاصله برج‌ها از یکدیگر، با احتمال نزدیک یه یقین ۱۵۰ متر بوده است. بدین ترتیب، در حدود۳۰ برج ۰دایره ای شکل با قطر۷ متر درگرداگرد حصار شهرساخته شده بوده است که از آن میان، قطر برج‌های چهارگوشه آن که تا امروز باقی مانده اند، حدود ۱۵ متر بوده است. مصالح داخل برج‌ها خشت و گل است و بر فراز آن، سقفی مخروطی جای دارد. درهر برج جان پناهی به ارتفاع ۵۰/۲ متر ساخته شده است. دریچه‌های دیده بانی و تیر اندازی برج‌ها که ابعادی معادل ۱۵*۳۵ سانتی متر دارند، در فضای جان پناه تعبیه شده اند.

قلعه زنجان از طریق ۶ دروازه ورودی با روستاهای حوزه نفوذ زنجان و شهرهای هم جوار آن مرتبط بوده است. در داخل این

حصار عناصر تاریخی شهر احداث شده اند.