موزه آستانه مقدسه
این موزه که از موزههای قدیم ایران و از گنجینههای کم نظیر به شمار میرود در آبان ماه سال ۱۳۰۴ ش افتتاح شد و در سالهای اخیر حیاتی دوباره یافت و فعالیت دوره جدید خود را در ۱۹ تیر ماه ۱۳۷۲ با چهره ای نوین و در سطحی بسیار بالاتر از پیش شروع کرد. پیش از تشکیل موزه به صورت فعلی آثار و نفایس موجود در محلی موسوم به خزانه نگهداری میشد.
در آبان سال ۱۳۱۴ ش سالن موزه افتتاح شد و این محل مرکز ذخایر و نگهداری مجموعه آثار وقفی متعلق به آستانه بود که لزوم حفاظت از آنها موجب شد تا متولیان امر موضوع تشکیل خزانه حراست از آثار و نفایس را مورد توجه قرار دهند. فعالیت این موزه تا حدود سالهای ۱۳۵۳ ش ادامه داشت و در این تاریخ به دلایل متعدد از جمله لزوم گسترش فضای جانبی موزه مجموعه آثار جمع آوری و به طور موقت در یکی از ملحقات و مقابر حرم مطهر به امانت گذارده شد.
برنامه احیای موزه در ساختمان کنونی با تغییراتی که در بنا صورت گرفت چندی به طول انجامید و همان گونه که از کتیبه سردر ساختمان مشهود است در هشتم فروردین سال ۱۳۶۱ ش موزه آستانه مقدسه مجددا به روی علاقه مندان گشوده شد. این دوره از حیات موزه تا اواخر سال ۱۳۷۱ ادامه داشت و متعاقب آن با افزایش آثار نفیس و اشیای بازیافته و انتقالی از سایر بقاع لزوم افزایش سطح و امکانات نمایشی موجب شد پاره ای تغییرات و تعمیرات همراه با افزایش ویترینهای نمایشی بازسازی و الحاق طبقه زیرین بنا به فضاهای نمایشی و..... صورت گیرد.
موزه در ۱۹ تیر ماه ۱۳۷۲ ش بازگشایی شد. این موزه با مساحتی حدود هزار مترمربع در دو طبقه دارای بخشهای نمایشی. اداری و موزه داری است و از خدمات بخش مرمت و بازسازی آثار خطی نیز بهره میگیرد. دو تالار بزرگ نمایشی با ازارههای کاشی کاری شده زیبا و بدیع که در کنار صحن حرم آستانه قرار دارد مجموعههای بسیار نفیس و با ارزشی را در خود جای داده است.
مجموعه اصلی اموال فرهنگی این موزه را آثاری تشکیل میدهد که به صورت وقف و اهدا به مرقد مطهر حضرت فاطمه معصومه (س) و یا به دلایل حفاظتی از سایر بقاع متبرکه شهرستان قم به این مرکز فرهنگی منتقل شده اند. در میان این آثار گنجینه کم نظیر قرآنهای نفیس خطی قرار دارد که عموما از وقفیات عصر صفویه تا پایان دوره قاجاریه است. همچنین قرآنی به خط کوفی از آخرین سالهای قرن دوم هجری و چند جلد کلام الله مجید از ادوار تیموری تا پایان سده سیزدهم هجری به انواع خط کوفی. ثلث. نسخ و برخی با ترجمه فارسی به خط نستعلیق موجود است.
این آثار در طبقه هم کف موزه در معرض تماشا قرار دارد و غالبا مذهب و مزین به انواع هنرهای کتاب آرایی و جلدسازی ایرانی است. در بخش دیگری از موزه مجموعه بافتههای دوره صفوی. کاشیهای محراب. مرقد و کتیبههای محراب. مرقد و کتیبههای دوره ایلخانی تا قاجار در معرض دید قرار دارند. در میان آنها کاشیهای لعابی لاجوردی و زرین فام و انواع خشتی و کوکبی. چلیپا و سنگهای منقوش ازاره مقابر سلاطین صفوی و قاجاریه به ویژه کاشیهای بقعه (علی بن جعفر) و شاهزاده اسماعیل و کاشی محراب متعلق به سال ۶۶۷ ه. ق شایان توجه هستند.
از این آثار با اشکال انسان و پرندگان. احادیث منسوب به رسول اکرم و سورههایی از قرآن کریم و اشعاری از شاهنامه فردوسی است و بعضی به تاریخ سده هفتم ه. ق ساخت کارخانه سید رکن الدین کاشان است که تصاویر معدودی نظایر آنها زینت بخش معتبرترین موزههای جهان است. جز آنچه ذکر شد موزه آستانه مقدسه نمونههایی از تابلو نقاشی. مینیاتور. شمایل. هنرهای خاتم سازی. حجاری. حکاکی. فلزکاری و قلمدان سازی را از قرن دهم تا پایان قرن چهاردهم و ظروف شیشه و سفالین دورههای مختلف تاریخی و مجموعه ای از مسکوکات اسلامی را به معرض تماشا گذارده است.








