بندر ترکمن

بندر ترکمن که تا پیش از انقلاب ۵۷ به عنوان بندر شاه شناخته می‌شد. شهری بندری که مرکز شهرستان ترکمن در غرب استان گلستان است. بر مبنای آخرین داده‌های جغرافیایی بیشترین درازای این شهر ۶٫۷ کیلومتر بوده است. این بندر در سال ۱۳۰۶ به دستور رضاشاه در محل روستای ترکمن و با سیاست اسکان اجباری عشایر در دوره پهلوی احداث شد.

تاریخچه

بندر ترکمن (بندر شاه) در سال ۱۳۰۶ به دستور رضاشاه همزمان با ساخت راه‌آهن سراسری شمال به جنوب احداث شد.این بندر طبق خاطرات رزم آرا نخست وزیر پهلوی در محل روستای ترکمن و با سیاست اسکان اجباری عشایر در دوره پهلوی احداث شد. این بندر به دلیل اتصال با راه‌آهن سراسری کشور و پیوند دریای خزر به خلیج فارس به‌وسیله بندر شاهپور (بندر امام خمینی کنونی) و داشتن قرارگاه نظامی یکی از مهم‌ترین بندرهای شمال ایران شمرده می‌شد. اتصال این دو بندر در ۴ شهریور ۱۳۱۷ تکمیل شد. بندر ترکمن در قدیم دارای سه اسکله بود که اکنون بازمانده‌هایی از آن‌ها به‌جا مانده است. اسکله سوم آن توسط متفقین در جنگ جهانی دوم برای حمل مهمات ساخته شد. این بندر پس از انقلاب ۵۷، به دلیل قرارگیری در ناحیهٔ ترکمن صحرا به بندر ترکمن تغییر نام یافت.

این شهر بندری در تاریخ ۲۲ دی ۱۳۵۸ در زمان سید روح‌الله خمینی از شهرستان گرگان جدا و به شهرستان ترکمن ارتقا یافت.

پیش از احداث بندرشاه، محل کنونی بندرترکمن باتلاقی و پوشیده از نیزار بود و چندین کومهٔ(آلاچیق: منازل سنتی ترکمنی) متعلق به ترکمن‌ها در آن قرار داشت. این محل پس از بررسی‌های فنی، به‌دلیل عمق بیشتر، برخورداری از بندرگاه محفوظ‌تر و آسیب‌پذیری کمتر در برابر امواج، برای احداث بندر انتخاب شد. این توصیف از محل احداث بندر ترکمن از حاجعلی رزم‌آرا نخست وزیر سابق ایران که توسط ارتش شاهنشاهی ایران به چاپ رسیده است مشخص می‌کند که پیش ایجاد بندر شاه، روستایی کوچک در این مکان وجود داشته است و سپس جهت احداث بندر و ایستگاه راه آهن و ارتقا به بندر شاه مورد توجه قرار گرفته است.رزم‌آرا، علی (۱۳۲۰). جغرافیای نظامی ایران: گرگان و دریای خزر. تهران: چاپخانه ارتش. ص. ۳۱.: نگهداری یادکرد: تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)

اقتصاد بندر ترکمن

اقتصاد شهر بر پایهٔ راه‌آهن و بندر طراحی شده بوده که با بالا آمدن عمق دریا و کاهش آبخور کشتی‌ها، امروزه عملاً خاصیت بندر تجاری ندارد و تنها مواد سوختی و نفت خام در مقیاس بسیار ناچیز به مقصد نیروگاههای منطقه تخلیه می‌گردد. اقتصاد شهر اکنون بر پایه تولید فرش و گلیم، صید و تولید خاویار، کشاورزی و صنایع دستی و گردشگری رونق دارد.

البته بازارچه ساحلی بندر ترکمن نیز نخستین مکان برای تفریح گردشگران این منطقه به‌شمار می‌آید.

آشوراده (عاشرآدا یا مال عاشر)

آشوراده دهی در مرکز شبه جزیره میانکاله در شهرستان بندرترکمن، استان گلستان است. آشوراده تنها جزیرهٔ ایرانی دریای مازندران است. این جزیره که در سده‌های گذشته در پی عملکرد و فعالیت گروه‌های انسانی با حفر کانال از توده اصلی خشکی خود (شبه جزیره میانکاله) جدا افتاده است. آشوراده در سال ۱۳۵۴ جز نخستین مناطق زیست کره جهان معرفی و ثبت شد. در همین حال در کنوانسیون جهانی رامسر در زمره تالاب‌های مهم دنیا قرار گرفت و سومین اهمیت این منطقه عضویت آن در پناهگاه حیات وحش است که در همه ایام سال میزبان انواع پرندگان است. ۴۰٪ خاویار ایران در نزدیکی این جزیره به دست می‌آید. آشورادا در اصل به معنی جزیره آشور یا عاشور است که در زبان ترکمن به جزیره اسم آدا می‌گویند.

بازارچه ساحلی بندر ترکمن

بازارچه ساحلی بندر ترکمن یکی از مراکز مهم گردشگری و اقتصادی این شهر است. راه اندازی این بازارچه ساحلی مرزی در سال ۷۲ به همراه اسکله این شهر به مساحت ۱۶ همتار به تصویب دولت رسید و احداث شد. در سال ۱۳۷۹ جهت رونق دادوستد ورود و خروج مسافر هم از اسکله این بازارچه مجاز گردید.

سال ۸۵ اسکله بندر ترکمن و بازارچه ساحلی آن با قراردادی ۴۵ ساله جهت راه اندازی طرح گردشگری و اقتصادی به بخش خصوصی واگذار شد اما با خلف وعده بخش خصوصی و با پیگیری مدیران گلستان با دستور مستقیم رئیس قوه قضائیه در سال ۱۴۰۳ مدیریت این بازارچه و اسکله ۱۶ هکتاری آن به شهرداری بندر ترکمن واگذار گردید.

همچنین پشت بازارچه اسکله زمین ۱۳۸ هکتاری به عنوان پروژه پشتیبان در نظر گرفته شده که همراه با مارکتینگ، هتل برای اقامت، پیست موتورسواری، شهربازی و محل شنا و اسکان مسافران و گردشگران جانمایی شده است.

دیدنی‌های بندر ترکمن

جزیرهٔ آشوراده بزرگ‌ترین جزیرهٔ ایرانی دریای مازندران در این شهر قرار دارد.

دیوار دفاعی گرگان مربوط به دوره ساسانیان که از شهرستان کلاله آغاز می‌شود با طی حدود دویست کیلومتر در این شهرستان به دریا منتهی می‌شود. این دیوار بزرگ‌ترین دیوار جهان پس از دیوار چین است و در کل ترکمن صحرا امتداد دارد.

دوشنبه بازار بندر ترکمن از دیدنی‌های این شهر ترکمن نشین است که در آن صنایع دستی ترکمن به قیمتی مناسب عرضه می‌شود.

فرش ترکمنی، پشتی ترکمنی، روسری‌های زنانه و صنایع دستی ترکمن‌ها و بشمه و بورگ و قطاب مهم‌ترین سوغاتی این شهر هستند. ضمن آنکه در اعیاد قربان و فطر نیز این منطقه دیدنی است. این دو عید بزرگ‌ترین عید ترکمن‌ها به‌شمار می‌روند. پارک گلستان بزرگ‌ترین پارک این شهر است که در بلوار بهشتی واقع شده است.

خیابان‌های استقلال، اسپریس، آزادی، شهرداری و بلوار پاسداران (فرمانداری) از زیباترین و پر رفت‌وآمدترین مناطق این شهر هستند.

در این شهر بازار بزرگ اسکله مقصد اصلی گردشگران می‌باشد که کالاهای بسیار متنوعی در آن عرضه می‌شود. و در اسکله افزون بر بازار بزرگ و پارک و وسایل تفریحی گوناگون، گردشگران می‌توانند از طریق قایق خود را به جزیره آشوراده برسانند.

آموزش عالی

در بندر ترکمن یک دانشگاه پیام نور با رشته‌های انسانی و ریاضی وجود دارد و سال ۱۳۹۰ در بندرترکمن دانشگاه آزاد شروع به پذیرش دانشجو به صورت بدون کنکور نمود.

ورزش

در شهر بندرترکمن هشت سالن ورزشی چند منظوره و دو زمین چمن مصنوعی و یک استخر شنا وجود دارد. همچنین استادیوم قاندومی یکی از بزرگ‌ترین استادیوم‌های استان گلستان در بلوار بهشتی روبروی پارک گلستان واقع است. دو زمین فوتبال و والیبال ساحلی نیز در شهر وجود دارد.

از دیگر دیدنی‌های بندرترکمن مجموعه ورزشی اسب‌دوانی است که هر ساله مسابقات اسب دوانی مختلفی در آن برگزار می‌شود و یک هییت شطرنج به مدیریت ابراهیم پیکر وجود دارد.

مردم‌شناسی

جمعیت

بر پایه سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵ جمعیت این مکان ۵۳٬۹۷۰ نفر (۱۴٬۵۱۲ خانوار) بوده است.

اقوام و مذهب

بندر ترکمن در قدیم دارای سه اسکله بود که اکنون بازمانده‌هایی از آن‌ها به‌جا مانده است. بیشتر مردم این شهر ترکمن و سنی مذهب هستند، اما اقوام غیربومی و مهاجر دیگر همچون فارس، سیستانی، ترک‌های آذربایجانی، قزاقها، بلوچ‌ها، کردها و طبری‌ها (کتولی، استرآبادی و مازندرانی) و غیره هم از مذاهب شیعه و سنی هستند. به‌گفتهٔ محمد آذری مدیر بنیاد نیمروز، سیستانی‌ها از شرق گلستان به سمت غرب جمعیتشان کاهش می‌یابد و در بندرترکمن سیستانی‌ها و بلوچ‌ها در کنار ترکمنها بودوباش دارند و بر اساس مطالعات مرکز مردم‌شناسی بنیاد نیمروز طوایف عنایت و میروفراهی در روستاهای تازه تأسیس زابل محل سفلی و علیا وایوان آباد در کنار دیگر طوایف سیستانی روستاهای مستقل مخصوص سیستانی‌ها را به وجود آوردند.

دین مردم این شهر اسلام است. مذهب بیشتر مردم، اهل سنت و بخشی هم اهل تشیع می‌باشد.