قلعه هزار در

قلعه هزار درب قلعه‌ای تاریخی مربوط به دوره ساسانیان و دوران‌های تاریخی پس از اسلام است که در شرق شهرستان آبدانان در استان ایلام قرار دارد. این اثر در تاریخ ۲۲ تیر ۱۳۷۹ با شمارهٔ ثبت ۲۷۴۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.

کاربری

با توجه به ساختار معماری قلعهٔ هزار در، این اثر به احتمال قلعه یا پادگان نظامی بوده‌است.

ویژگی‌های معماری

نمای اصلی این اثر دارای طاق‌های هلالی‌شکل است. پلان اصلی بنا مستطیل‌شکل است. راهروهای طولانی در چهار جهت آن قرار گرفته و به‌وسیلهٔ درگاه‌هایی به اتاق‌های داخل مرتبط می‌شوند. این بنا دارای چند طبقه است که زیرزمین طبقه همکف و طبقهٔ بالایی (باتوجه به پی) را شامل می‌شود. به دلیل پوشش قطور و محکم دیوار و نبود پنجره‌های باز در راهروها، اتاق‌ها و دالان‌ها انتظار می‌رود که فضا تاریک باشد، اما تأمین نور از طریق دریچه‌هایی به قطر تقریبی یک متر در سقف، دالان، راهرو و اتاق صورت می‌گیرد که کار تهویه را نیز انجام می‌داده‌است. مصالح بنا نیز شامل سنگ‌های تراشیده و قلوه‌سنگ‌هایی است که در ملات آن‌ها گچ پخته به کار رفته‌است.

حصار اصلی قلعه

آثار پی بنا در چهار سوی ساختمان قلعه قرار دارد که حصار قلعه را تشکیل می‌دهد. قطر دیوارها حدود ۱/۵ متر است و در بنای آن از مصالحی همچون قلوه‌سنگ و گچ استفاده شده‌است. دیوار جبههٔ شمالی که مشرف به پرتگاه ایجاد شده، حدود چهار متر پایین‌تر از دیوار قلعه بنا شده‌است. آثاری از یک بنا با مصالح یادشده در دامنهٔ تند جبههٔ شمالی به سمت زیر قلعه ایجاد شده که کاربرد آن مشخص نیست.

سفاله‌های محوطهٔ قلعه غالباً به رنگ نخودی است. پخت سفال‌ها کافی و تزئینات نقش‌برجسته، طنابی و نقش‌کنده دارد. سفال شاخص این منطقه، سفال نیش گونی است که به دوره ساسانی تعلق دارد. سبک معماری و مصالح به کار رفته نشان‌دهنده این است که احتمالاً بنا متعلق به دوره تاریخی است.

قدمت

از آنجا که معماری این بنا همانند شهر تاریخی سیمره در دره‌شهر است، احتمال داده شده که قدمت این بنا به دورهٔ ساسانی برگردد.